۱. زردی پوست و سفیدی چشم (یرقان)

تومور معمولاً در سر لوزالمعده رشد می‌کند. این ناحیه در مجاورت مجرای صفراوی مشترک قرار دارد. تومور با بزرگ شدن خود به این مجرا فشار می‌آورد یا آن را مسدود می‌کند . صفرا نمی‌تواند به روده برسد. بیلی‌روبین، رنگدانه زرد صفرا، در خون جمع می‌شود و به بافت‌ها نفوذ می‌کند . نتیجه این فرآیند، زرد شدن آشکار پوست و سفیدی چشم است. زردی ناشی از سرطان لوزالمعده معمولاً بدون درد ظاهر می‌شود. این ویژگی بسیار مهم است. سرطان لوزالمعده در افراد میانسال و سالمند اغلب با زردی بدون درد خود را نشان می‌دهد. بیماران ابتدا زردی چشم را متوجه می‌شوند. سپس زردی پوست به تدریج گسترش می‌یابد. بسیاری از سالمندان این علامت را به مشکلات کبدی یا مصرف دارو نسبت می‌دهند و مراجعه را به تأخیر می‌اندازند. خارش پوست نیز معمولاً همراه با زردی بروز می‌کند . تجمع نمک‌های صفراوی در پوست عامل این خارش آزاردهنده است.

۲. ادرار تیره

بیماران معمولاً ادرار خود را به رنگ چای پررنگ، قهوه یا کوکاکولا توصیف می‌کنند . دلیل این تغییر رنگ مشخص است. هنگامی که تومور مجرای صفراوی را مسدود می‌کند، بیلی‌روبین اضافی در خون انباشته می‌شود. کلیه‌ها برای دفع این ماده وارد عمل می‌شوند. بیلی‌روبین محلول در آب از طریق ادرار خارج می‌شود و رنگ تیره به آن می‌دهد . جالب اینجاست که ادرار تیره گاهی چند روز زودتر از زردی آشکار پوست ظاهر می‌شود. سالمندان ممکن است این تغییر را به کم‌نوشیدن آب یا مصرف ویتامین‌ها نسبت دهند. اما برخلاف ادرار تیره ناشی از کم‌آبی، این علامت با مصرف مایعات برطرف نمی‌شود. سرطان لوزالمعده در افراد میانسال و سالمند معمولاً با ترکیبی از ادرار تیره، مدفوع روشن و زردی تظاهر می‌کند. این سه علامت همراه، نشانگر انسداد کامل یا تقریباً کامل مجرای صفراوی هستند. توجه به رنگ ادرار کار ساده‌ای است و خود بیماران به راحتی متوجه آن می‌شوند.

۳. مدفوع روشن و خاکستری

 رنگ قهوه‌ای طبیعی مدفوع را صفرا تعیین می‌کند . صفرا حاوی بیلی‌روبین است و از کبد به روده می‌ریزد. هنگامی که تومور سر لوزالمعده مجرای صفراوی را می‌بندد، صفرا به روده نمی‌رسد. بیلی‌روبین وارد مدفوع نمی‌شود. در نتیجه مدفوع رنگ خود را از دست می‌دهد و به رنگ خاکستری یا روشن درمی‌آید . مدفوع طی چند روز تا چند هفته به تدریج روشن‌تر می‌شود. بسیاری از سالمندان این علامت را نادیده می‌گیرند یا به اشتباه به تغییر رژیم غذایی نسبت می‌دهند. تفاوت مهم این علامت با مدفوع روشن گذرا این است که مدفوع در سرطان لوزالمعده به طور مداوم و پایدار روشن می‌ماند. همزمان با روشن شدن مدفوع، ادرار تیره و پوست زرد می‌شود. سرطان لوزالمعده در افراد میانسال و سالمند با این سه گانه علامتی خود را فریاد می‌زند. هرگاه فرد سالمندی متوجه شد مدفوعش برای چند روز متوالی رنگ خاکستری دارد، باید فوراً به پزشک مراجعه کند.

۴. کاهش وزن بی‌دلیل

 این کاهش وزن سریع و غیرقابل توضیح رخ می‌دهد. بیمار بدون آنکه رژیم غذایی یا فعالیت بدنی خود را تغییر دهد، به سرعت لاغر می‌شود. تومور سرطانی مواد التهابی به نام سیتوکین ترشح می‌کند . این مواد متابولیسم بدن را دگرگون می‌کنند. بدن حتی در حالت استراحت کالری بیشتری می‌سوزاند. از سوی دیگر، تومور برای رشد خود از منابع بدن تغذیه می‌کند. مطالعات نشان می‌دهد سرطان پانکراس بیشترین میزان کاهش وزن را در میان سرطان‌ها ایجاد می‌کند . بیماران مبتلا به سرطان لوزالمعده در افراد میانسال و سالمند اغلب طی چند ماه ۱۰ تا ۲۰ درصد وزن خود را از دست می‌دهند. این کاهش وزن عمدتاً ناشی از تحلیل توده عضلانی است، نه فقط چربی. سالمندانی که دچار کاهش وزن بی‌دلیل می‌شوند، معمولاً احساس ضعف و بی‌حالی شدید نیز دارند. آنها حتی از انجام کارهای روزمره نیز عاجز می‌شوند. کاهش وزن در سالمندان هرگز طبیعی نیست.

۵. بی‌اشتهایی

بیماران اشتهای قبلی خود را کاملاً از دست می‌دهند. حتی بوی غذا یا دیدن آن حالشان را بد می‌کند. احساس سیری زودرس نیز مشکل را تشدید می‌کند. بیمار پس از چند لقمه غذا خوردن احساس پری و نفخ شدید می‌کند. تومور مواد شیمیایی ترشح می‌کند که مستقیماً مرکز اشتها در مغز را سرکوب می‌کنند .آنها پیام سیری کاذب به مغز می‌فرستند. از طرف دیگر، تومور روی معده و دوازدهه فشار می‌آورد و ظرفیت معده را کاهش می‌دهد. سرطان لوزالمعده در افراد میانسال و سالمند اغلب با بی‌اشتهایی مطلق همراه است. این بی‌اشتهایی کیفیت زندگی را به شدت تنزل می‌دهد. خانواده بیمار نیز بسیار نگران می‌شوند و اصرار به غذا خوردن می‌کنند. اما این اصرارها نتیجه عکس دارد و بیمار را آزرده‌تر می‌کند. بی‌اشتهایی مداوم همراه با کاهش وزن، زنگ خطری جدی برای پزشک است و باید از نظر سرطان لوزالمعده بررسی شود.

۱. جراحی ویپل

جراحی ویپل استاندارد طلایی برای درمان سرطان سر لوزالمعده است. جراحان این عمل پیچیده را تنها برای بیمارانی انجام می‌دهند که تومور موضعی و قابل برداشت کامل دارد. آنها ابتدا برش بزرگی در شکم ایجاد می‌کنند. سپس سر لوزالمعده، دوازدهه، کیسه صفرا و بخشی از مجرای صفراوی را برمی‌دارند. جراحان گاهی بخشی از معده را نیز خارج می‌کنند. آنها غدد لنفاوی اطراف را برای بررسی برمی‌دارند. سپس مجرای صفراوی، مجرای پانکراس و معده را به ژژنوم متصل می‌کنند. این عمل بین ۵ تا ۷ ساعت طول می‌کشد. جراحان تنها زمانی ویپل انجام می‌دهند که شریان‌ها و وریدهای اصلی درگیر تومور نباشند. بیماران پس از عمل چند روز در بیمارستان می‌مانند. آنها تغذیه وریدی دریافت می‌کنند تا روده بهبود یابد. عوارض احتمالی شامل نشت آناستوموز، عفونت و تأخیر در تخلیه معده است. با این حال، جراحی ویپل تنها شانس درمان قطعی سرطان لوزالمعده در افراد میانسال و سالمند محسوب می‌شود.

۲. شیمی‌درمانی با جمسیتابین

جمسیتابین یکی از داروهای اصلی شیمی‌درمانی برای سرطان لوزالمعده است. انکولوژیست‌ها این دارو را به صورت وریدی تزریق می‌کنند. جمسیتابین با مهار سنتز DNA سلول‌های سرطانی، آنها را از بین می‌برد. پزشکان معمولاً جمسیتابین را همراه با ناب‌پاکلیتاکسل تجویز می‌کنند. این ترکیب مؤثرتر از جمسیتابین به تنهایی عمل می‌کند. بیماران دارو را در روزهای ۱، ۸ و ۱۵ هر چرخه ۲۸ روزه دریافت می‌کنند. سپس یک هفته استراحت می‌کنند. انکولوژیست‌ها پیش از جراحی برای کوچک کردن تومور از جمسیتابین استفاده می‌کنند. پس از جراحی نیز سلول‌های سرطانی باقیمانده را نابود می‌کند. در مراحل پیشرفته، جمسیتابین کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد و بقا را افزایش می‌دهد. عوارض شایع شامل کاهش گلبول‌های سفید، خستگی، تهوع و ریزش مو است. پزشکان با آزمایش‌های منظم خون، بیماران را پایش می‌کنند. جمسیتابین گزینه مناسبی برای سالمندان با وضعیت عمومی قابل قبول محسوب می‌شود.

۳. پرتودرمانی خارجی

پرتودرمانی خارجی از اشعه با انرژی‌‌بالا برای نابودی سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. متخصصان رادیوتراپی ابتدا سی‌تی‌اسکن سه‌بعدی انجام می‌دهند. آنها دقیقاً محل تومور و اندام‌های حساس مجاور را مشخص می‌کنند. سپس دستگاه شتاب‌دهنده خطی پرتوها را از خارج بدن به سمت تومور می‌تاباند. بیماران روزانه به مدت ۵ تا ۶ هفته تحت درمان قرار می‌گیرند. هر جلسه فقط ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. پرتودرمانی معمولاً همراه با شیمی‌درمانی اثر بهتری دارد. پزشکان این روش را برای تومورهای غیرقابل جراحی اما پیشرفته موضعی تجویز می‌کنند. پرتودرمانی درد را کاهش می‌دهد و از خونریزی جلوگیری می‌کند. گاهی قبل از جراحی تومور را کوچک می‌کند. عوارض زودرس شامل خستگی، تهوع و تحریک‌پوستی است. این عوارض موقتی هستند و پس از درمان بهبود می‌یابند. پرتودرمانی با تکنیک‌های مدرن مانند IMRT آسیب کمتری به بافت سالم وارد می‌کند. سرطان لوزالمعده در افراد میانسال و سالمند با این روش کنترل بهتری پیدا می‌کند.

۴. درمان هدفمند با ارلوتینیب

ارلوتینیب یک داروی هدفمند خوراکی برای سرطان لوزالمعده است. این دارو گیرنده فاکتور رشد اپیدرمال را مهار می‌کند. سلول‌های سرطانی برای رشد و تکثیر به این گیرنده نیاز دارند. ارلوتینیب مسیر سیگنال‌رسانی داخل سلولی را مسدود می‌کند. پزشکان ارلوتینیب را معمولاً همراه با جمسیتابین تجویز می‌کنند. بیماران روزانه یک قرص ۱۰۰ میلی‌گرمی مصرف می‌کنند. آنها باید دارو را یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از غذا بخورند. مطالعات نشان داده این ترکیب بقای بیماران را به میزان اندکی افزایش می‌دهد. عوارض شایع شامل بثورات پوستی آکنه‌مانند و اسهال است. شدت بثورات پوستی اغلب با پاسخ به درمان ارتباط دارد. بیماران باید از نور خورشید دوری کنند و از کرم ضدآفتاب استفاده نمایند. درمان‌های هدفمند برای همه بیماران مناسب نیست. پزشکان نیازی به آزمایش ژنتیکی خاص قبل از تجویز ارلوتینیب ندارند. این دارو گزینه مناسبی برای سالمندانی است که نمی‌توانند رژیم‌های سنگین شیمی‌درمانی را تحمل کنند.

۵. ایمونوتراپی با پمبرولیزوماب

پمبرولیزوماب یک داروی ایمونوتراپی پیشرفته است. این دارو مهارکننده چک‌پوینت ایمنی PD-1 محسوب می‌شود. پمبرولیزوماب سیستم ایمنی بیمار را علیه سلول‌های سرطانی فعال می‌کند. تومورها معمولاً با فعال کردن PD-1 از حمله لنفوسیت‌ها فرار می‌کنند. پمبرولیزوماب این مسیر را مسدود می‌کند و لنفوسیت‌ها تومور را شناسایی و نابود می‌کنند. اما این دارو برای همه بیماران مبتلا به سرطان لوزالمعده مؤثر نیست. پزشکان ابتدا تومور را از نظر بیومارکرهای خاص بررسی می‌کنند. تومور باید ناپایداری ریزماهواره‌ای بالا یا نقص در ترمیم عدم تطابق داشته باشد. این ویژگی‌ها تنها در ۱ تا ۲ درصد سرطان‌های پانکراس دیده می‌شود. بیماران هر سه هفته یک بار پمبرولیزوماب وریدی دریافت می‌کنند. عوارض جانبی شامل خستگی، بثورات پوستی و التهاب روده است. گاهی سیستم ایمنی به اندام‌های سالم حمله می‌کند. پزشکان این عوارض را با کورتیکواستروئیدها کنترل می‌کنند. ایمونوتراپی امید تازه‌ای برای گروه کوچکی از بیماران ایجاد کرده است.

۶. مراقبت تسکینی و حمایتی

مراقبت تسکینی بخش جدایی‌ناپذیر درمان سرطان لوزالمعده در افراد میانسال و سالمند است. این مراقبت کیفیت زندگی بیمار و خانواده را بهبود می‌بخشد. تیم تسکینی شامل پزشک، پرستار، روانشناس، تغذیه و مددکار اجتماعی است. آنها کنترل‌درد را در اولویت قرار می‌دهند. پزشکان از داروهای‌مخدر، بلوک عصبی و پرتودرمانی تسکینی برای کاهش درد استفاده می‌کنند. درمان جایگزین آنزیم پانکراس یکی دیگر از اقدامات حیاتی است. بیماران با هر وعده غذا کپسول لیپاز، آمیلاز و پروتئاز مصرف می‌کنند. این دارو سوءجذب و اسهال چرب را بهبود می‌بخشد. مشاوره تغذیه از کاهش وزن شدید جلوگیری می‌کند. روانشناس افسردگی و اضطراب ناشی از بیماری را مدیریت می‌کند. مددکار اجتماعی بیمار را برای دریافت خدمات حمایتی راهنمایی می‌نماید. فیزیوتراپی و کاردرمانی توانایی انجام کارهای روزمره را حفظ می‌کند. مراقبت تسکینی هم‌زمان با درمان‌های اصلی شروع می‌شود و تا پایان ادامه می‌یابد. این رویکرد جامع، رنج بیماران را کاهش می‌دهد و به آنها آرامش می‌بخشد.