سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند

این نوع سرطان یکی از تومورهای شایع دستگاه ادراری به شمار میرود. سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند بیشتر از گروههای سنی جوانتر دیده میشود. احتمال ابتلا به این بیماری پس از پنجاه سالگی به طور چشمگیری افزایش مییابد. به همین دلیل، توجه به نشانههای آن در این سنین بسیار حیاتی است.
علائم این بیماری اغلب در مراحل اولیه خاص نیستند. وجود خون در ادرار، درد پایدار در یک طرف کمر و احساس توده در پهلو از علائم هشداردهنده محسوب میشوند. سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند ممکن است با علائم عمومی مانند خستگی شدید و کاهش وزن ناگهانی نیز خود را نشان دهد. هرگز این نشانهها را نباید به حساب کهولت سن بگذارید.
عوامل خطر متعددی احتمال ابتلا را افزایش میدهند. مصرف دخانیات، چاقی و فشار خون بالا از عوامل اصلی هستند. همچنین سابقه خانوادگی این بیماری نقش مهمی ایفا میکند. کنترل این عوامل میتواند در پیشگیری مؤثر باشد. به ویژه مدیریت این ریسکها برای سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند یک اولویت بهداشتی است.
خبر خوب این است که روشهای تشخیصی امروزی بسیار پیشرفتهتر شدهاند. تصویربرداریهایی مانند سونوگرافی اغلب تومورها را در مراحل اولیه و قابل درمان پیدا میکنند. گزینههای درمانی نیز متنوع هستند و از جراحی تا درمانهای هدفمند را شامل میشوند. آگاهی و پیگیری به موقع سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند میتواند نتایج درمان را به شکل قابل ملاحظهای بهبود بخشد.
علائم و نشانه های سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند

شناسایی بهموقع علائم سرطان کلیه، کلید اصلی درمان مؤثر است. در افراد میانسال و سالمند، این نشانهها اغلب مبهم و مشابه سایر مشکلات شایع دوران میانسالی و سالمندی به نظر میرسند. بنابراین شناخت دقیق آنها اهمیت ویژهای دارد.
شایعترین علامت، مشاهده خون در ادرار است. این خونریزی ممکن است آشکار یا میکروسکوپی باشد. درد پایدار و یکطرفه در پهلو یا کمر نیز نشانه مهمی است. بسیاری در افراد میانسال و سالمند همچنین یک توده قابل لمس در ناحیه پهلو یا شکم گزارش میکنند.
علائم عمومی نیز بسیار شایع هستند. این علائم شامل کاهش وزن ناخواسته، از دست دادن اشتها و خستگی مفرط و بیدلیل است. تبهای متناوب و کمخونی نیز میتوانند رخ دهند. متأسفانه بسیاری این نشانهها را به حساب افزایش سن میگذارند و پیگیری نمیکنند.
توجه کنید که این بیماری گاهی بدون هیچ علامت مشخصی پیشرفت میکند. پزشکان اغلب تومور را به طور اتفاقی در سونوگرافی یا سیتیاسکن کشف میکنند. هرگونه تغییر پایدار در وضعیت ادرار یا سلامت عمومی را جدی بگیرید. مراجعه زودهنگام به پزشک در افراد میانسال و سالمند میتواند زندگی را نجات دهد.
۱. هماچوری (وجود خون در ادرار)
وجود خون در ادرار یا هماچوری، یکی از بارزترین علائم سرطان کلیه است. این خون ممکن است به مقدار زیاد و با رنگ قرمز روشن خود را نشان دهد. گاهی نیز مقدار آن کم است و فقط آزمایشهای ادراری میتوانند آن را تشخیص دهند. در افراد میانسال و سالمند، این علامت را هرگز نباید نادیده گرفت. بسیاری آن را با عفونت ادراری یا سنگ کلیه اشتباه میگیرند. این خونریزی اغلب بدوندرد و متناوب اتفاق میافتد. تومور درحالرشد به عروق خونیظریفکلیه آسیب میزند و باعث نشت خون به ادرار میشود. با بزرگتر شدن تومور، این علامت ممکن است پایدارتر شود. مشاهده حتی یک بار این علامت نیز کافی است تا فرد بلافاصله به پزشک مراجعه کند. پزشک با درخواست آزمایشهای تکمیلی مانند سونوگرافی یا سیتیاسکن، علت را بررسی میکند. به یاد داشته باشید، خون در ادرار یک زنگ خطر جدی است و تشخیص زودهنگام آن میتواند نجاتبخش باشد.
۲. درد پایدار در یک طرف پهلو یا کمر
درد مداوم و عمیق در پهلو یا کمر، به ویژه در یک سمت بدن، علامت مهم دیگری است. این درد معمولاً مبهم و فشاردهنده است. برخلاف درد ناشی از کشیدگی عضلانی، این درد با استراحت به راحتی از بین نمیرود. در افراد میانسال و سالمند ممکن است این درد را به مشکلات ستون فقرات یا آرتروز نسبت دهند. اما در سرطان کلیه، تومور در حال رشد میتواند به کپسول کلیه یا بافتهای اطراف فشار وارد کند. گاهی نیز لختههای خونی ناشی از تومور، مجاری ادراری را مسدود میکنند و ایجاد درد شدید مینمایند. اگر درد پهلو همراه با علائم دیگری مانند خون در ادرار یا تب باشد، اهمیت دوچندان میشود. درد ممکن است به شکم یا کشاله ران نیز تیر بکشد. هیچگاه چنین دردی را خودسرانه و طولانیمدت با مسکنها کنترل نکنید. پزشک میتواند با معاینه فیزیکی و تصویربرداری، منشأ درد را مشخص کرده و اقدامات لازم را انجام دهد.
۳. احساس توده یا برآمدگی در پهلو یا شکم
احساس یک توده سفت و نسبتاً بزرگ در ناحیه پهلو یا بالای شکم، میتواند نشانه پیشرفت تومور کلیه باشد. وقتی تومور به اندازه کافی بزرگ شود، ممکن است از زیر دندهها قابل لمس گردد. در افراد میانسال و سالمند که ممکن است بافتهای شکمی شلتر باشند، این توده گاهی خود را بیشتر نشان میدهد. این برآمدگی معمولاً با فشار دست احساس میشود و ممکن است در دم عمیق حرکت کند. این توده اغلب بدون درد است، مگر اینکه به اعصاب اطراف فشار بیاورد. بیماران به طور تصادفی، هنگام خوابیدن به پهلو یا بستن کمربند، متوجه آن میشوند. وجود توده، معمولاً نشاندهنده مرحله پیشرفتهتری از بیماری است. بنابراین کشف آن نیاز به بررسی فوری دارد. پزشک با لمس ناحیه و سپس استفاده از سونوگرافی، اندازه و ماهیت توده را ارزیابی میکند. به خاطر داشته باشید که همه تودهها سرطانی نیستند، اما اثبات خوشخیم بودن آنها فقط با معاینه پزشکی ممکن است.
۴. کاهش وزن ناخواسته و قابل توجه
کاهش وزن بیدلیل و قابل توجه، یک علامت هشداردهنده عمومی در بسیاری از سرطانها از جمله سرطان کلیه است. منظور از کاهش وزن ناخواسته، از دست دادن بیش از ۵ درصد وزن بدن در مدت شش ماه تا یک سال، بدون تغییر در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی است. در افراد میانسال و سالمند، گاهی این کاهش وزن را به طبیعی بودن در کهولت سن نسبت میدهند که این یک اشتباه خطرناک است. بدن در مواجهه با سرطان، منابع زیادی را مصرف میکند. همچنین تومورها میتوانند مواد شیمیایی خاصی ترشح کنند که متابولیسم پایه بدن را افزایش میدهند و باعث سوزاندن سریعتر کالری و چربی میشوند. این کاهشوزن اغلب با از دستدادن عضلات همراه است و منجر به ضعفعمومی میگردد. اگر بدونتلاش خاصی در حال لاغر شدن هستید، به پزشک مراجعه کنید. این علامت به تنهایی ممکن است مبهم باشد، اما در کنار سایر نشانهها اهمیت زیادی دارد.
۵. از دست دادن اشتها
از دست دادن اشتها، یکی از علائم شایع سرطان کلیه است. فرد ممکن است به طور ناگهانی یا تدریجی علاقه خود به غذا را از دست بدهد. حتی غذاهای مورد علاقه گذشته برای او جذابیتی ندارند. در افراد میانسال و سالمند، این حالت میتواند منجر به سوءتغذیه و تشدیدضعف شود. این بیاشتهایی میتواند ناشی از خود بیماری سرطان باشد. بدن در حالت بیماری، سیگنالهایی ارسال میکند که اولویت را به مبارزه با بیماری میدهد، نه هضم غذا. همچنین مواد ترشح شده از تومور میتوانند مرکز اشتها در مغز را تحت تأثیر قرار دهند. احساس زودرس سیری یا پر بودن شکم پس از خوردن مقدار کمی غذا نیز شایع است. این علامت، کیفیت زندگی را به شدت کاهش میدهد و روند درمان را دشوارتر میکند. پزشک میتواند با توصیههای غذایی خاص یا داروهای محرک اشتها به بهبود وضعیت تغذیه کمک کند و همزمان به دنبال علت اصلی این بیاشتهایی بگردد.
۶. خستگی مفرط و بیدلیل
خستگی ناتوانکننده و عمیقی که با استراحت برطرف نمیشود، یک علامت کلیدی است. این خستگی، فراتر از احساس خوابآلودگی یا کسالت معمولی است. فرد حتی پس از یک خواب شبانه کامل نیز احساس انرژی نمیکند و انجام کارهای روزمره برایش طاقتفرسا میشود. در افراد میانسال و سالمند، اغلب این خستگی را به افزایش سن ربط میدهند، اما سرطان کلیه میتواند دلیل اصلی آن باشد. این خستگی میتواند ناشی از کمخونی همراه با بیماری، تجسم مواد سمی تولیدشده توسط تومور در خون، یا صرف انرژی زیاد بدن برای مقابله با بیماری باشد. این نوع خستگی بر روحیه، تمرکز و میل به فعالیتهای اجتماعی نیز تأثیر منفی میگذارد. اگر احساس خستگی شما غیرعادی، پایدار و مختلکننده زندگی است، پیگیری کنید. پزشک با بررسی آزمایش خون و سایر فاکتورها سعی میکند منشأ این خستگی را پیدا کند. مدیریت این علامت میتواند بخش مهمی از بهبود کیفیت زندگی در طول دوره درمان باشد.
۷. تبهای متناوب بدون دلیل عفونت
تبهای پایینگراد اما مداوم یا متناوب، میتوانند نشانه فعالیت یک تومور در بدن باشند. این تبها معمولاً درجه بالا نیستند اما اغلب عصرها بروز میکنند و ممکن است با تعریق همراه باشند. مهمتر این که هیچ نشانه واضحی از عفونت مانند سرفه، گلودرد یا تکرر ادرار دردناک وجود ندارد. در افراد میانسال و سالمند، سیستم ایمنی ممکن است واکنش متفاوتی نشان دهد و تب میتواند تنها نشانه باشد. در سرطان کلیه، سلولهای تومور میتوانند موادی به نام پیروژن آزاد کنند که مرکز تنظیم دمای بدن در مغز را تحریک کرده و باعث تب میشوند. همچنین پاسخ سیستم ایمنی بدن به سلولهای سرطانی میتواند این حالت را ایجاد کند. تبهای بیدلیل که چند روز طول میکشند، نیاز به بررسی پزشکی دارند. پزشک پس از رد کردن عفونتهای شایع، به دنبال علل دیگری مانند بیماریهای التهابی یا سرطان خواهد گشت. ثبت زمان و دمای تب میتواند به پزشک در تشخیص کمک کند.
۸. کمخونی (آنمی)
کمخونی یا کاهش تعداد گلبولهای قرمز خون، یک یافته شایع آزمایشگاهی در سرطان کلیه است. فرد مبتلا ممکن است علائمی مانند رنگپریدگی پوست و مخاط، احساس ضعف شدید، سرگیجه، تپش قلب و تنگی نفس به ویژه هنگام فعالیت را تجربه کند. در افراد میانسال و سالمند، این علائم گاهی به مشکلات قلبی یا کهولت سن نسبت داده میشود. در سرطان کلیه، کمخونی میتواند به چند دلیل ایجاد شود: خونریزی مزمن و میکروسکوپی از تومور، تأثیر مواد ترشح شده از تومور بر مغز استخوان، یا کمبود اریتروپویتین. اریتروپویتین هورمونی است که کلیه سالم آن را تولید میکند و تولید گلبول قرمز را تحریک مینماید. یک تومور میتواند توانایی کلیه را برای تولید این هورمون مختل کند. کمخونی باعث تشدید خستگی و کاهش تحمل بیمار میشود. تشخیص آن با یک آزمایش ساده خون (CBC) امکانپذیر است و درمان آن، همزمان با درمان سرطان، میتواند به بهبود قابل توجه کیفیت زندگی بیانجامد.
۹. تعریق شبانه
تعریق شدید شبانه به حدی که فرد مجبور به تعویض لباس یا ملافه شود، یک علامت ناخوشایند و مختلکننده خواب است. این تعریق معمولاً ارتباطی با دمای محیط ندارد. در افراد میانسال و سالمند، گاهی این حالت با علائم یائسگی یا تغییرات هورمونی اشتباه گرفته میشود، اما میتواند نشانه بیماری جدیتری مانند سرطان باشد. در سرطان کلیه، این تعریق میتواند واکنش بدن به فرآیند التهابی ناشی از تومور یا پاسخ سیستم ایمنی باشد. مواد شیمیایی که توسط سلولهای سرطانی یا سلولهای مبارز سیستم ایمنی آزاد میشوند، میتوانند بر هیپوتالاموس (ترموستات بدن) اثر گذاشته و باعث اختلال در تنظیم دما شوند. تعریق شبانه خواب ترمیمی را مختل کرده و خستگی روزانه را تشدید میکند. گزارش این علامت به پزشک مهم است. پزشک سعی میکند با پیدا کردن علت اصلی و کنترل آن، هم این علامت را بهبود بخشد و هم سرنخ مهمی برای تشخیص بیماری به دست آورد.
تشخیص سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند

تشخیص بهموقع سرطان کلیه، شانس موفقیت درمان را به شکل چشمگیری افزایش میدهد. در افراد میانسال و سالمند، روند تشخیص اغلب با توجه به علائم یا طی بررسیهای معمول سلامت آغاز میشود. پزشکان از چند روش کلیدی برای تشخیص دقیق استفاده میکنند.
اولین گام، اغلب تصویربرداری است. سونوگرافی شکم روشی ساده و بدون درد است. این روش میتواند تودههای غیرعادی در کلیهها را نشان دهد. سیتیاسکن با دقت بالا، اندازه و موقعیت دقیق تومور را مشخص میکند. در افراد میانسال و سالمند، این تصاویر همچنین میزان گسترش بیماری را بررسی مینمایند.
آزمایشهای ادرار و خون نیز اطلاعات ارزشمندی ارائه میدهند. آزمایش ادرار، وجود خون مخفی را کشف میکند. آزمایش خون، عملکرد کلیه و علائم کمخونی را ارزیابی میکند. در نهایت، بیوپسی یا نمونهبرداری، تشخیص قطعی را ممکن میسازد. در این روش، پزشک نمونه کوچکی از بافت کلیه را برای بررسی آسیبشناسی برمیدارد. بررسی این نمونه، ماهیت سرطانی سلولها را تأیید میکند. این رویکرد مرحلهبهمرحاله، در افراد میانسال و سالمند امکان برنامهریزی برای مؤثرترین روش درمانی را فراهم میآورد. همکاری نزدیک با پزشک و انجام این بررسیها، گام اساسی برای مقابله با بیماری است.
۱. سونوگرافی شکم و کلیهها
سونوگرافی، اولین و بیخطرترین ابزار تصویربرداری برای بررسی کلیهها است. این روش از امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده میکند. امواج از بدن عبور کرده و تصویری زنده از اندامهای داخلی ایجاد مینمایند. در افراد میانسال و سالمند، سونوگرافی اغلب به عنوان قدم اول پس از گزارش علائمی مانند هماچوری انجام میشود. بزرگترین مزیت آن، عدم استفاده از پرتوهای مضر است. پزشک میتواند اندازه، شکل و ساختار کلیهها را به وضوح ببیند. سونوگرافی به راحتی کیستهای ساده و پر از مایع را از تودههای جامد و مشکوک تفکیک میکند. این روش حتی تومورهای کوچک را نیز شناسایی میکند. انجام آن نیازی به تزریق کنتراست یا آمادگی پیچیده ندارد. بیمار تنها چند دقیقه روی تخت دراز میکشد. متخصص رادیولوژی پروب را روی پوست حرکت میدهد و تصاویر را بلافاصله مشاهده میکند. سونوگرافی همچنین میتواند بررسی کند که تومور به وریدهای بزرگ مجاور گسترش یافته است یا خیر. این روش سریع، مقرون بهبهصرفه و در دسترس است. بنابراین یک غربالگری ایدهآل در افراد میانسال و سالمند محسوب میشود.
۲. سیتیاسکن با کنتراست
سیتیاسکن با کنتراست، دقیقترین روش تصویربرداری برای تشخیص و ارزیابی سرطان کلیه است. این روش از اشعه ایکس و پردازش کامپیوتری استفاده میکند. تصاویر مقطعی با جزئیات فوقالعاده از شکم و لگن تولید میشوند. در افراد میانسال و سالمند، این اسکن نقش حیاتی در “تعیین مرحله بیماری” ایفا میکند. پزشک قبل از اسکن، یک ماده حاجب (کنتراست) از طریق ورید تزریق میکند. این ماده رگهای خونی و بافت کلیه را برجسته مینماید. تومورهای سرطانی معمولاً الگوی خونرسایی و جذب کنتراست خاصی دارند. سیتیاسکن اندازه دقیق تومور، محل آن و ارتباطش با اعضای حیاتی مثل غدد فوق کلیه را نشان میدهد. همچنین گسترش سرطان به غدد لنفاوی مجاور یا رگهای خونی بزرگ مانند ورید اجوف زیرین را مشخص میکند. این اطلاعات برای برنامهریزی جراحی کاملاً ضروری است. آمادگی برای این اسکن ممکن است شامل ناشتا بودن باشد. کل فرآیند تنها چند دقیقه طول میکشد. اگرچه در معرض اشعه قرار میگیرید، اما منافع تشخیصی آن بسیار بیشتر از ریسکهای کوچک است. این اسکن، سنگ بنای تصمیمگیری درمانی است.
۳. امآرآی
امآرآی روشی تصویربرداری است که از میدان مغناطیسی قوی و امواج رادیویی استفاده میکند. این روش تصاویر سهبعدی با وضوح بسیار بالا از بافتهای نرم بدن تولید مینماید. در افراد میانسال و سالمند، زمانی که سیتیاسکن به دلایلی مانند حساسیت به کنتراست یددار یا کاهش شدید عملکرد کلیه ممنوع باشد، امآرآی جایگزین ممتازی است. امآرآی برای بررسی دقیق گسترش تومور به رگهای خونی اصلی کلیه (ترومبوز ورید کلیوی) بینظیر عمل میکند. همچنین در افتراق تومورهای خوشخیم از بدخیم در موارد مبهم کمککننده است. گاهی از یک ماده کنتراست خاص به نام گادولینیوم استفاده میشود که عوارض کلیوی کمتری دارد. بیمار باید برای مدت کوتاهی (حدود ۳۰-۴۵ دقیقه) داخل دستگاه تونلمانند و بدون حرکت بماند. دستگاه ممکن است صداهای تقتق بلندی تولید کند. برای افراد مبتلا به کلستروفوبیا (ترس از فضای بسته) یا دارای ایمپلنتهای فلزی خاص، این روش محدودیت دارد. اما وقتی قابل انجام باشد، اطلاعاتی غنی و چندپارامتره در اختیار تیم پزشکی قرار میدهد. این اطلاعات به ویژه برای برنامهریزی جراحیهای پیچیده حفظ کلیه حیاتی هستند.
۴. آزمایش ادرار
آزمایش ادرار یک روش ساده، غیرتهاجمی و اولیه برای غربالگری است. این آزمایش وجود خون مخفی (هماچوری میکروسکوپی) را در ادرار شناسایی میکند. در افراد میانسال و سالمند، حتی در صورت عدم وجود خون قابل مشاهده، این آزمایش ارزش زیادی دارد. نمونه ادرار معمولاً اولین ادرار صبحگاهی جمعآوری میشود. ابتدا یک نوار آزمایشی (دیپاستیک) در نمونه قرار میگیرد. تغییر رنگ نوار، نشانه حضور خون، پروتئین یا سایر مواد غیرطبیعی است. در مرحله بعد، تکنسین نمونه را زیر میکروسکوپ بررسی میکند. او مستقیماً وجود گلبولهای قرمز را میشمارد و شکل آنها را تحلیل میکند. گلبولهای قرمز تغییرشکلیافته ممکنه نشانه بیماری گلومرولی باشند. اما گلبولهای قرمز با شکل طبیعی، بیشتر مطرحکننده خونریزی از قسمتهای پایینی دستگاه ادراری مانند کلیه یا مثانه است. آزمایش ادرار نمیتواند به تنهایی سرطان را تشخیص دهد. زیرا عفونتها، سنگها و التهاب نیز باعث هماچوری میشوند. اما یک یافته مثبت، مسیر تشخیص را به سمت انجام تصویربرداری از کلیهها هدایت میکند. این آزمایش کمهزینه و سریع، یک ابزار هشداردهنده اولیه مهم است.
۵. آزمایش خون
آزمایش خون، اطلاعات حیاتی درباره وضعیت کلی سلامت و عملکرد کلیهها ارائه میدهد. این اطلاعات برای تشخیص و مدیریت سرطان کلیه ضروری هستند. در افراد میانسال و سالمند، این آزمایشها اغلب بخشی از بررسیهای روتین سلامتی هستند. شمارش کامل خون (CBC) سطح گلبولهای قرمز را اندازه میگیرد. کمخونی (آنمی) یک یافته شایع در سرطان کلیه است که میتواند ناشی از خونریزی مزمن یا اثر تومور بر مغز استخوان باشد. آزمایشهای عملکرد کلیه، سطح مواد زائدی مانند کراتینین و اوره را در خون میسنجند. پزشک با استفاده از فرمولهایی، میزان فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) را محاسبه میکند. این عدد نشان میدهد کلیهها چقدر خوب کار میکنند. در سرطان کلیه، ممکن است شاهد کاهش eGFR باشیم. همچنین سطح آنزیم LDH گاهی افزایش مییابد که میتواند نشانه فعالیت تومور باشد. این آزمایشها به پزشک کمک میکنند تا سلامت کلی بیمار را قبل از شروع درمانهای سنگینی مانند جراحی یا داروهای هدفمند ارزیابی کند. آنها یک خط پایه ایجاد میکنند تا پاسخ به درمان و عوارض احتمالی بر کلیه در آینده پیگیری شوند.
۶. بیوپسی
بیوپسی، تنها روش قطعی برای تشخیص سرطان کلیه است. این روش ماهیت سلولهای تشکیلدهنده توده را مشخص مینماید. پزشک معمولاً زمانی بیوپسی را توصیه میکند که تصویربرداری نتایج قطعی ارائه ندهد. در افراد میانسال و سالمند، به ویژه برای تومورهای کوچک یا وقتی برنامه درمانی محافظهکارانه است، بیوپسی اهمیت بیشتری پیدا میکند. رادیولوژیست این کار را تحت هدایت سونوگرافی یا سیتی انجام میدهد. ابتدا پوست بیحس میشود. سپس یک سوزن مخصوص را از پشت، به سمت توده کلیه هدایت میکنند. یک نمونه استوانهای کوچک (Core) از بافت تومور برداشته میشود. پاتولوژیست این نمونه را زیر میکروسکوپ بررسی میکند. او نوع سلول سرطانی (مثل سلول شفاف)، درجه агреressivity (گرید) تومور و ویژگیهای مولکولی خاص را تشخیص میدهد. این اطلاعات برای پیشبینی رفتار تومور و انتخاب درمان هدفمند حیاتی است. بیوپسی یک روش کمتهاجمی محسوب میشود. عوارض احتمالی مانند خونریزی یا درد موضعی نادر هستند. امروزه با تکنیکهای دقیق، ریسک پخش شدن سلولهای سرطانی طی بیوپسی بسیار ناچیز است. این روش، سنگ محک تشخیص نهایی است.
۷. اسکن استخوان
اسکن استخوان زمانی انجام میشود که پزشک به گسترش سرطان کلیه به استخوانها (متاستاز) شک کند. این روش فعالیت متابولیک استخوانها را ارزیابی مینماید. در افراد میانسال و سالمند، علائمی مانند درد استخوانی عمیق و مداوم، شکستگیهای بیدلیل یا افزایش سطح کلسیم خون میتوانند نشانه متاستاز باشند. برای اسکن، یک مقدار کم از ماده رادیواکتیو (ردیاب) به ورید تزریق میشود. این ماده در مناطقی از استخوان که فعالیت سلولی بالا است (مثل مناطق درگیر تومور) تجمع مییابد. پس از چند ساعت، بیمار زیر یک دوربین ویژه (دوربین گاما) دراز میکشد. دوربین از کل بدن عکسبرداری میکند و نقاط داغ (Hot spots) را نشان میدهد. این نقاط ممکنه نشاندهنده متاستاز، آرتروز یا عفونت قدیمی باشند. پزشک نتیجه اسکن استخوان را حتماً با علائم بیمار و سایر تصاویر (مثل رادیوگرافی ساده یا امآرآی از ناحیه مورد نظر) مقایسه میکند. تشخیص متاستاز استخوانی بر مرحلهبندی بیماری و انتخاب درمان سیستمیک (مانند داروهای هدفمند یا ایمونوتراپی) تأثیر مستقیم میگذارد. این اسکن به برنامهریزی برای رادیوتراپی موضعی برای کاهش درد نیز کمک میکند.
۸. عکسبرداری از قفسه سینه
ریهها شایعترین محل متاستاز سرطان کلیه هستند. بنابراین بررسی قفسه سینه بخشی ضروری از ارزیابی اولیه (استیجینگ) است. در افراد میانسال و سالمند، این کار معمولاً با یک سیتیاسکن قفسه سینه انجام میشود. سیتیاسکن با دقت بالا، حتی متاستازهای ریه بسیار کوچک (ندولهای میلیمتری) را شناسایی میکند. اگر سیتی در دسترس نباشد، از رادیوگرافی ساده قفسه سینه (CXR) استفاده میکنند. اشعه ایکس میتواند تودههای بزرگتر یا پلورال افیوژن (تجمع مایع در فضای ریه) ناشی از متاستاز را نشان دهد. وجود یا عدم وجود متاستاز ریه، مرحله بیماری را تعیین میکند. این موضوع یک عامل تعیینکننده در پیشآگهی و انتخاب درمان است. اگر متاستاز ریه وجود نداشته باشد، ممکنه جراحی برداشتن تومور کلیه (نفرکتومی) با هدف درمانی صورت گیرد. اگر متاستاز وجود داشته باشد، معمولاً اولویت با درمان سیستمیک است و جراحی ممکن است با اهداف دیگری انجام شود. این تصویربرداری سریع است و آمادگی خاصی نیاز ندارد. همچنین در پیگیریهای دورهای پس از درمان اولیه، برای بررسی عود بیماری در ریهها به کار میرود.
درمان سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند

درمان سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند به عوامل متعددی وابسته است. اندازه تومور، مرحله بیماری و سلامت کلی فرد، تعیینکننده اصلی انتخاب بهترین روش درمانی است. خوشبختانه امروزه گزینههای متنوع و مؤثری در دسترس قرار دارد.
جراحی، سنگ بنای درمان در مراحل اولیه است. در افراد میانسال و سالمند، پزشکان ترجیح میدهند تا حد امکان کلیه را حفظ کنند. روشهای کمتهاجمی مانند جراحی لاپاراسکوپی، دوره بهبودی را کوتاهتر مینمایند. برای تومورهای کوچک، روشهای تخریب موضعی مانند کرایوآبلیشن نیز گزینه مناسبی هستند.
در موارد پیشرفتهتر، درمانهای سیستمیک نقش اصلی را ایفا میکنند. داروهای هدفمند مولکولی و ایمونوتراپی، تحول بزرگی در کنترل بیماری ایجاد کردهاند. این داروها میتوانند بیماری را برای مدت طولانی مهار کنند. در افراد میانسال و سالمند، مدیریت عوارض این درمانها با دقت بیشتری انجام میشود.
پرتودرمانی معمولاً برای کاهش درد ناشی از متاستازها به کار میرود. یک اصل بسیار مهم، ادغام مراقبتهای تسکینی از همان ابتدای تشخیص است. این مراقبتها کیفیت زندگی را بهبود میبخشند. در افراد میانسال و سالمند، تیمی چندتخصصی برنامه درمانی شخصیشدهای طراحی میکند. هدف، دستیابی به مؤثرترین درمان با حفظ بهترین کیفیت زندگی ممکن است. در افراد میانسال و سالمند، پیگیری منظم پس از درمان نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
۱. نفرکتومی رادیکال
نفرکتومی رادیکال، جراحی استاندارد برای برداشتن تومورهای بزرگ یا مرکزی کلیه است. در این روش، جراح کل کلیه مبتلا، غده فوق کلیه مجاور و اغلب غدد لنفاوی اطراف را خارج میکند. این عمل میتواند به روش باز سنتی یا با حداقل تهاجم (لاپاراسکوپی یا رباتیک) انجام شود. در افراد میانسال و سالمند، انتخاب تکنیک به سلامت عمومی فرد و تجربه جراح بستگی دارد. روشهای کمتهاجمی، درد کمتر و دوران نقاهت کوتاهتری دارند. هدف اصلی، خارج کردن کامل تومور با حاشیهای از بافت سالم است. اگر کلیه مقابل سالم باشد، بدن میتواند با یک کلیه به خوبی عملکرد داشته باشد. قبل از عمل، پزشک عملکرد کلیه باقیمانده را به دقت ارزیابی میکند. بهبودی پس از عمل نیاز به استراحت و پیگیری منظم دارد. این جراحی، شانس درمان را در مراحل محدود به کلیه به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
۲. نفرکتومی جزئی
نفرکتومی جزئی یا جراحی حفظ کلیه، امروزه یک استاندارد طلایی برای تومورهای کوچکتر است. در این روش، جراح فقط بخش سرطانی کلیه را برمیدارد و بافت سالم باقیمانده را حفظ میکند. این تکنیک برای تومورهای کوچکتر از ۷ سانتیمتر یا در بیمارانی که فقط یک کلیه دارند، بسیار مناسب است. در افراد میانسال و سالمند، حفظ عملکرد کلیه باقیمانده از اهمیت ویژهای برخوردار است. این کار به جلوگیری از نارسایی کلیوی در آینده کمک میکند. عمل معمولاً به روش لاپاراسکوپی یا رباتیک انجام میشود. این روش نیاز به مهارت جراحی بالایی دارد. مزیت اصلی، حفظ عملکرد کلیوی و کاهش خطر مشکلات قلبی-عروقی در بلندمدت است. دوره بهبودی معمولاً سریعتر است. موفقیت این عمل به اندازه و محل دقیق تومور بستگی دارد.
۳. درمانهای موضعی تخریب کننده تومور
این روشها برای بیمارانی که شرایط جراحی گسترده را ندارند، گزینهای مناسب هستند. دو تکنیک رایج، کرایوابلیشن (تخریب با سرمای شدید) و رادیوفرکوئنسی ابلیشن (تخریب با امواج رادیویی گرم) هستند. رادیولوژیست یک سوزن نازک را تحت هدایت سونوگرافی یا سیتی، مستقیماً به داخل تومور میفرستد. سپس بافت سرطانی را با انجماد یا حرارت از بین میبرد. در افراد میانسال و سالمند با بیماریهای همراه جدی، این روش کمتهاجمی بسیار سودمند است. بستری در بیمارستان کوتاهتر و عوارض جراحی کمتر است. این روش معمولاً برای تومورهای کوچک (عموماً زیر ۴ سانتیمتر) که به سطح کلیه نزدیک هستند، استفاده میشود. نیاز به پیگیری دقیق تصویربرداری برای اطمینان از تخریب کامل تومور دارد.
۴. آمبولیزاسیون شریان کلیه
این روش درمانی، مسدود کردن خونرسانی به تومور است. رادیولوژیست با هدایت تصویر، یک کاتتر را از طریق شریان کشاله ران به شریان تغذیهکننده تومور کلیه میرساند. سپس مواد مسدودکننده خاصی را برای قطع جریان خون تومور تزریق میکند. این کار باعث کوچک شدن تومور یا کنترل خونریزی میشود. در افراد میانسال و سالمند با تومورهای بسیار بزرگ یا خونریزیدهنده که کاندیدای جراحی فوری نیستند، این روش یک اقدام تسکینی یا کمکی ارزشمند است. آمبولیزاسیون معمولاً تومور را کاملاً از بین نمیبرد، اما آن را کنترل میکند. این روش میتواند قبل از عمل جراحی برای کاهش خطر خونریزی نیز استفاده شود. دوره بهبودی نسبتاً سریع است، اما ممکن است با درد موقتی پهلو همراه باشد.
۵. درمانهای سیستمیک دارویی
این داروها ستون فقرات درمان سرطان کلیه پیشرفته یا متاستاتیک هستند. آنها مستقیماً روی مکانیسمهای خاص رشد سرطان تمرکز میکنند. این داروها معمولاً مسیرهای سیگنالدهی رگسازی (مهارکنندههای آنژیوژنز) یا مسیرهای رشد سلولی را مسدود میکنند. بیماران این داروها را به شکل قرص روزانه یا تزریق وریدی دریافت میکنند. در افراد میانسال و سالمند، پزشک دوز را با توجه به عملکرد کلیه و سلامت عمومی تنظیم میکند. این درمانها میتوانند بیماری را برای مدت طولانی تحت کنترل نگه دارند و کیفیت زندگی بهتری نسبت به شیمیدرمانی سنتی ارائه دهند. عوارض احتمالی شامل فشار خون بالا، خستگی و مشکلات پوستی است که نیاز به مدیریت فعال دارد.
۶. ایمونوتراپی
ایمونوتراپی، قدرت سیستم ایمنی بدن بیمار را برای مبارزه با سلولهای سرطانی تقویت میکند. داروهای مدرن، موانعی را که سلولهای سرطانی برای پنهان شدن از سیستم ایمنی ایجاد میکنند، از بین میبرند. این داروها اغلب به صورت تزریق وریدی در دورههای مشخص تجویز میشوند. در افراد میانسال و سالمند، پاسخ به ایمونوتراپی میتواند بسیار خوب باشد، اما ارزیابی دقیق عملکرد سیستم ایمنی قبل از شروع درمان ضروری است. این درمان میتواند منجر به پاسخهای درمانی بادوام و حتی در برخی موارد بهبودی طولانیمدت شود. یک چالش مهم، مدیریت عوارض خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی ممکن است به بافتهای سالم بدن حمله کند.
۷. شیمی درمانی
شیمیدرمانی نقش محدودی در درمان شایعترین نوع سرطان کلیه (کارسینوم سلول شفاف) دارد. زیرا این تومورها معمولاً نسبت به داروهای شیمیدرمانی سنتی مقاوم هستند. با این حال، برای انواع نادر و خاصی از تومورهای کلیه مانند کارسینوم دوک شاخی، ممکن است از شیمیدرمانی استفاده شود. در افراد میانسال و سالمند، به دلیل عوارض جانبی قابل توجه این داروها بر مغز استخوان و سایر اندامها، استفاده از آنها با احتیاط فراوان صورت میگیرد. تصمیمگیری برای شیمیدرمانی نیازمند بررسی دقیق سود مورد انتظار در برابر خطرات احتمالی است. امروزه معمولاً در خط اول درمان جایگاهی ندارد مگر در انواع بسیار خاص.
۸. پرتودرمانی
پرتودرمانی به ندرت برای درمان تومور اولیه کلیه استفاده میشود، زیرا کلیه به پرتو حساس است و تومورها اغلب مقاوم هستند. کاربرد اصلی آن در مدیریت متاستازهای دردناک سرطان کلیه، به ویژه در استخوانها یا مغز است. در افراد میانسال و سالمند، پرتودرمانی موضعی میتواند به سرعت درد ناشی از متاستاز استخوانی را کاهش دهد، از شکستگی پیشگیری کند یا علائم عصبی ناشی از متاستاز مغزی را کنترل نماید. درمان معمولاً در جلسات کوتاه و متمرکز انجام میشود. هدف معمولاً کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی است، نه درمان قطعی بیماری پیشرفته.
۹. درمان ترکیبی
درمان ترکیبی، استفاده همزمان یا متوالی از دو یا چند روش اصلی است. این رویکرد به منظور افزایش اثربخشی و غلبه بر مقاومت درمانی طراحی میشود. مثال رایج، ترکیب یک داروی هدفمند با یک داروی ایمونوتراپی است. پروتکلهای ترکیبی جدید نتایج چشمگیری در درمان بیماری پیشرفته نشان دادهاند. در افراد میانسال و سالمند، طراحی چنین رژیمهایی نیازمند دقت فوقالعاده است. پزشک باید تعادل دقیقی بین اثربخشی بیشتر و افزایش خطر عوارض جانبی برقرار کند. این تصمیمگیریها در تیمهای چندتخصصی تومورشناسی بحث و برنامهریزی میشوند.
۱۰. مراقبت تسکینی و حمایتی
مراقبت تسکینی، یک جزء اساسی و موازی در تمام مراحل درمان سرطان کلیه است. این مراقبت فقط برای پایان زندگی نیست. هدف آن کنترل علائم آزاردهندهای مانند درد، تهوع، خستگی و کاهش وزن است. یک تیم مراقبت تسکینی شامل پزشک، پرستار، روانشناس و متخصص تغذیه با بیمار همکاری میکنند. در افراد میانسال و سالمند که ممکن است با چند بیماری مزمن دیگر نیز دستوپنجه نرم کنند، این رویکرد کیفیت زندگی را به طور قابل توجهی بهبود میبخشد. این مراقبتها میتوانند همزمان با درمانهای ضدسرطانی فعال دریافت شوند. مدیریت موثر علائم، به بیماران کمک میکند تا تحمل بهتری در برابر درمانهای اصلی داشته باشند و احساس کنترل و آرامش بیشتری کنند.
جمع بندی سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند
سرطان کلیه یکی از بیماریهای مهم در سنین بالاست. این بیماری در افراد میانسال و سالمند شیوع بیشتری دارد. افزایش سن، یک عامل خطر غیرقابل انکار محسوب میشود. اما امروزه امیدهای درمانی زیادی وجود دارد.
تشخیص زودهنگام، کلید موفقیت است. توجه به علائمی مانند خون در ادرار، درد پهلو و کاهش وزن بیدلیل حیاتی میباشد. در افراد میانسال و سالمند نباید این نشانهها را نادیده گرفت. روشهای تصویربرداری پیشرفته مانند سونوگرافی و سیتیاسکن، تومورها را به خوبی شناسایی میکنند.
گزینههای درمانی بسیار گسترده و شخصیشده هستند. از جراحیهای کمتهاجمی حفظ کلیه تا داروهای هدفمند و ایمونوتراپی، همه در دسترس میباشند. انتخاب روش به شرایط عمومی بیمار و مرحله بیماری بستگی دارد. در افراد میانسال و سالمند حفظ کیفیت زندگی در کنار کنترل بیماری، یک اولویت است.
پیشگیری نیز امکانپذیر است. ترک سیگار، کنترل وزن و مدیریت فشار خون مهمترین اقدامات هستند. پیگیری منظم پس از درمان، بخشی جداییناپذیر از فرآیند است. آگاهی و توجه به سلامت کلیهها میتواند بیماری را به طور چشمگیری بهبود بخشد. در افراد میانسال و سالمند، رویکرد تیمی و مراقبت جامع، بهترین نتیجه را به ارمغان میآورد. با درمان مناسب، بسیاری از بیماران میتوانند زندگی طولانیمدت و باکیفیتی داشته باشند.
مقاله های مفید درباره سرطان کلیه در افراد میانسال و سالمند
سرطان کلیه در بالغین، علل، تشخیص و درمان
طول عمر بیماران سرطان کلیه به چه اندازه است؟
سرطان کلیه، علت، علائم و روش های درمان
علائم و نشانه های سرطان کلیه از مایو کلینیک