تغییر در خال‌های موجود (قاعده ABCDE)

A – عدم تقارن:

یکی از اولین نشانه‌های هشداردهنده، عدم تقارن است. یک خال خوش‌خیم معمولاً شکل متقارن و یکدستی دارد. اگر یک خط فرضی از وسط خال بگذرانید، دو نیمه مشابه خواهند بود. اما ضایعات سرطانی اغلب شکل نامنظم و نامتقارنی دارند. یک نیمه ممکن است بزرگ‌تر یا با شکل کاملاً متفاوتی ظاهر شود. این عدم تقارن واضح، نشان می‌دهد سلول‌ها در یک جهت خاص و کنترل‌نشده در حال رشد هستند. افراد میانسال و سالمند باید این ویژگی را با دقت بررسی کنند.

B – حاشیه نامنظم:

مرزهای یک خال بی‌خطر معمولاً صاف، واضح و منظم است. در مقابل، حاشیه‌های یک ملانوم یا سرطان پوست مهاجم، اغلب نامنظم، محو شده، دندانه‌دار یا ناهموار به نظر می‌رسد. رنگدانه‌ها ممکن است به صورت نامنظم به پوست اطراف نشت کنند. این مرزهای ناصاف نشانگر گسترش بی‌قاعده سلول‌های غیرطبیعی است. بررسی دقیق محیط خال، به ویژه در پشت بدن که دیدن آن سخت است، بسیار حیاتی می‌باشد.

C – رنگ ناهمگون:

 یکنواختی رنگ، نشانه سلامت یک خال است. خال‌های معمولی اغلب یک رنگ قهوه‌ای یکدست یا مشکی یکنواخت دارند. اما وجود چندین رنگ در یک ضایعه واحد، علامتی هشداردهنده است. شما ممکن است در یک خال، سایه‌های مختلف قهوه‌ای، مشکی، قرمز، سفید یا حتی آبی را ببینید. این ناهمگونی رنگ، انعکاس‌دهنده فعالیت‌های مختلف و غیرعادی سلول‌ها در نقاط مختلف ضایعه است. هرگونه تغییر در یکنواختی رنگ باید جدی گرفته شود.

D – قطر:

 اندازه خال نیز پارامتری مهم است. خال‌های معمولی اغلب کوچک هستند. قاعده کلی این است که ضایعاتی با قطر بیشتر از ۶ میلی‌متر (معادل قطر پاک‌کن ته مداد) نیاز به بررسی بیشتر دارند. البته ملانوم‌ها گاهی می‌توانند کوچک‌تر از این نیز باشند، اما رشد و بزرگ شدن یک خال از جمله موارد نگران‌کننده است. اندازه بزرگ، به ویژه اگر با سایر ویژگی‌های ABCDE همراه باشد، احتمال بدخیمی را افزایش می‌دهد.

E – تکامل یا تغییر:

این شاید مهم‌ترین نشانه باشد. خال‌های معمولی در طول زمان ثابت می‌مانند. شما باید به دنبال هرگونه تغییر پویا در خال خود باشید. این تغییر می‌تواند در اندازه، شکل، رنگ یا ارتفاع خال باشد. همچنین ایجاد علائم جدید مانند خارش، خونریزی خودبه‌خودی، دلمه بستن یا زخم شدن سطح خال از نشانه‌های جدی تکامل به سمت بدخیمی است. در سرطان پوست در افراد میانسال و سالمند، توجه به این تغییرات تدریجی که ممکن است در ماه‌ها یا سال‌ها رخ دهد، برای تشخیص زودهنگام کلیدی است.

ظاهر شدن ضایعه جدید

ظهور یک ضایعه پوستی جدید در میانسالی و سالمندی، همیشه نیاز به دقت دارد. پوست در این سنین تغییر می‌کند، اما یک رشد جدید غیرعادی را نباید به حساب پیری گذاشت. دو نوع اصلی سرطان پوست، یعنی سرطان سلول‌های بازال و سلول‌های سنگفرشی، اغلب به این شکل ظاهر می‌شوند. یک توده مرواریدی یا شبه مومی از نشانه‌های شایع سرطان سلول بازال است. این ضایعه ممکن است شفاف، براق و با رگ‌های خونی ریز روی آن باشد. گاهی مرکز آن فرورفته و حاشیه‌ای برجسته دارد.

یک لکه پوسته‌دار، قرمز و سفت نیز می‌تواند نشانه سرطان سلول‌های سنگفرشی باشد. این لکه ممکن است شبیه یک زخم یا کبودی به نظر برسد که بهبود نمی‌یابد. ظهور یک لکه با رنگ‌آمیزی غیرمعمول نیز هشداردهنده است. این لکه ممکن است قهوه‌ای، مشکی، قرمز، سفید یا آبی باشد و اغلب حاشیه‌های نامشخص و ناهمواری دارد. این ضایعه جدید می‌تواند مسطح یا کمی برجسته باشد و به آرامی بزرگ شود. افراد باید کل پوست خود، از جمله کف دست و پا، زیر ناخن‌ها، ناحیه تناسلی و بین انگشتان را از نظر وجود هرگونه رشد جدید و غیرمعمول بررسی کنند. هیچ ضایعه جدیدی را نباید نادیده گرفت.

زخم غیرقابل ترمیم

یک زخم ساده روی پوست معمولاً ظرف چند هفته خودبه‌خود بهبود می‌یابد. اما زخم‌های غیرقابل ترمیم یکی از کلاسیک‌ترین نشانه‌های سرطان پوست، به ویژه در نواحی در معرض آفتاب است. این زخم ممکن است ابتدا به صورت یک برآمدگی کوچک، یک پوسته یا یک لکه قرمز شروع شود. سپس به مرور زمان بهبود نمی‌یابد و مدام وضعیتش تغییر می‌کند. یک ویژگی مشخص، چرخه معیوب ترمیم است. زخم ممکن است دلمه ببندد و به نظر در حال بهبود باشد، اما سپس دلمه بیفتد و زخم دوباره باز شود. این چرخه می‌تواند هفته‌ها یا ماه‌ها ادامه یابد.

این ضایعه گاهی خونریزی خودبه‌خودی دارد. ممکن است با کوچک‌ترین ضربه یا حتی به صورت خودجوش خونریزی کند. سطح آن می‌تواند مرطوب یا ترشح‌دار باشد. با گذشت زمان، این زخم ممکن است عمیق‌تر شده و شبیه یک دهانه آتشفشان کوچک با حاشیه‌های برجسته درآید. در سرطان پوست در افراد میانسال و سالمند، این علامت اغلب روی صورت، گوش‌ها، لب‌ها، دست‌ها و بازوها دیده می‌شود. بسیاری این زخم را با یک گزش یا آسیب ساده اشتباه می‌گیرند و منتظر بهبودی می‌مانند. اگر زخمی پس از ۴ هفته بهبود واضحی نداشت، مراجعه فوری به متخصص پوست ضروری است.

تغییر در حس یا بافت پوست

سرطان پوست گاهی اوقات تنها با تغییرات فیزیکی ظاهر نمی‌شود، بلکه با تغییر در حس ناحیه همراه است. این علائم حسی می‌توانند حتی قبل از تغییرات واضح دیداری رخ دهند. خارش مداوم و جدید در یک نقطه خاص از پوست که قبلاً وجود نداشته، یک نشانه مهم است. این خارش ممکن است موقتی نباشد و به مرور زمان ثابت یا شدیدتر شود. حساسیت یا درد در یک ضایعه پوستی نیز علامتی هشداردهنده است. یک خال یا لکه بی‌خطر معمولاً دردناک نیست.

علاوه بر حس، تغییر در بافت یا احساس سطح پوست نیز مهم است. پوست ممکن است در آن ناحیه سفت، پوسته‌پوسته یا زبر شود. گاهی سطح یک خال قبلی، حالت پوسته‌ای یا شوره‌دار پیدا می‌کند. ممکن است حس سوزش یا گزگز موضعی نیز وجود داشته باشد. این تغییرات حسی نتیجه فعالیت و گسترش سلول‌های غیرطبیعی در لایه‌های مختلف پوست است که بر پایانه‌های عصبی اثر می‌گذارند. در سرطان پوست در افراد میانسال و سالمند، نباید این علائم را به خشکی پوست یا کهولت سن نسبت داد. هر تغییر حس جدید و پایدار در یک ناحیه محدود پوست، نیاز به معاینه پزشکی دارد تا دلیل آن مشخص شود.

جراحی برداشت

جراحی برداشت، یک روش کلاسیک و مستقیم است. در این روش، پزشک سرطان و حاشیه‌ای از بافت سالم اطراف آن را برمی‌دارد. هدف، خارج کردن کامل ضایعه بدخیم است. پزشک ابتدا ناحیه را کاملاً بی‌حس می‌کند. سپس با تیغ جراحی، برشی بیضی‌شکل вокруг تومور ایجاد می‌کند. او باید مطمئن شود که تمام لبه‌های نمونه فاقد سلول سرطانی است. به این کار حاشیه‌گیری می‌گویند. عرض حاشیه بافت سالم به نوع و شدت سرطان بستگی دارد.

پس از برداشتن تومور، پزشک زخم را با بخیه می‌بندد. این روش برای بسیاری از سرطان‌های پوستی اولیه و کوچک، درمانی قطعی محسوب می‌شود. مزیت اصلی آن، امکان بررسی دقیق نمونه در آزمایشگاه است. پاتولوژیست تایید می‌کند که سرطان به طور کامل خارج شده است. برای افراد میانسال و سالمند، این جراحی معمولاً یک عمل سرپایی ساده است. بهبودی آن سریع و با درد محدودی همراه است. با این حال، محل و اندازه زخم بر روند بهبود تاثیر می‌گذارد.

جراحی میکروسکوپی موس

جراحی میکروسکوپی موس، یک تکنیک تخصصی و فوق‌العاده دقیق است. این روش، بالاترین نرخ موفقیت را برای بسیاری از سرطان‌های پوست دارد. جراح موس، لایه‌های نازکی از بافت سرطانی را برمی‌دارد. او هر لایه را بلافاصله زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند. این کار را تا جایی ادامه می‌دهد که دیگر سلول سرطانی در حاشیه‌ها دیده نشود.

مزیت بزرگ این روش، حفظ حداکثر بافت سالم است. جراح فقط بافت آلوده را خارج می‌کند. این امر برای نواحی حساس مانند صورت، بینی، گوش‌ها، لب‌ها و انگشتان بسیار حیاتی است. همچنین برای سرطان‌های عودکننده یا با مرزهای نامشخص، روش موس انتخاب بهتری است. این جراحی ممکن است زمان‌برتر از جراحی معمولی باشد. با این حال، دقت آن بسیار بالاست. برای سالمندان، حفظ بافت سالم به معنای بهبودی بهتر و نتیجه زیبایی مطلوب‌تر است. این روش نیاز به جراح آموزش‌دیده ویژه دارد.

کرایوتراپی (سرما درمانی یا فریز کردن)

کرایوتراپی، یک روش غیرجراحی و سریع است. در این روش، پزشک از نیتروژن مایع با دمای بسیار پایین استفاده می‌کند. او این ماده را مستقیماً روی سلول‌های سرطانی اسپری می‌کند. سرمای شدید باعث یخ زدن و تخریب فوری بافت غیرطبیعی می‌شود. پس از درمان، ناحیه مورد نظر ممکن است قرمز شده و تاول بزند. سپس بافت مرده به تدریج می‌افتد و پوست سالم از زیر آن رشد می‌کند.

این روش برای ضایعات بسیار سطحی و کوچک ایده‌آل است. سرطان‌های سلول سنگفرشی در جا یا بیماری بوون، اغلب با کرایوتراپی درمان می‌شوند. این روش برای بیماران مسنی که شرایط انجام جراحی را ندارند، گزینه مناسبی است. کرایوتراپی درد کمی دارد و نیاز به بی‌حسی موضعی ندارد. بهبودی آن معمولاً ساده است. با این حال، این روش برای سرطان‌های عمقی یا تهاجمی توصیه نمی‌شود. همچنین ممکن است باعث روشن شدن یا تیره شدن پوست در ناحیه تحت درمان شود. پزشک باید صلاحیت استفاده از این روش را تایید کند.

الکترودسیکیشن و کورتاژ

این روش یک تکنیک سرپایی رایج است. پزشک ابتدا ناحیه را بی‌حس می‌کند. سپس با وسیله‌ای قاشقی شکل به نام کورت، تومور را می‌تراشد. این عمل، بافت سرطانی را به صورت مکانیکی از بین می‌برد. پس از تراشیدن، پزشک از یک سوزن الکتریکی برای کوتر کردن (سوزاندن) پایه زخم استفاده می‌کند. جریان الکتریکی، سلول‌های باقیمانده را از بین می‌برد و به انعقاد خون کمک می‌کند.

این چرخه تراشیدن و سوزاندن ممکن است یک یا دو بار تکرار شود. هدف، اطمینان از برداشتن کامل ریشه سرطان است. الکترودسیکیشن و کورتاژ برای سرطان‌های سلول بازال یا سنگفرشی کوچک و سطحی بسیار موثر است. این روش سریع، کم‌هزینه و با حداقل زمان بهبودی همراه است. با این حال، جای زخم آن ممکن است کمی گود باشد و رنگ پوست در آن ناحیه تغییر کند. برای افراد میانسال و سالمند، این روش کم‌تهاجمی اغلب تحمل خوبی دارد. این روش برای سرطان‌های عمیق یا در نواحی با ریسک بالای عود مناسب نیست.

پرتو درمانی (رادیوتراپی)

پرتو درمانی از اشعه‌های پرانرژی مانند اشعه ایکس استفاده می‌کند. این اشعه‌ها DNA سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهند. پرتوها رشد و تقسیم سلول‌های بدخیم را متوقف می‌کنند. رادیوتراپی معمولاً طی چندین جلسه انجام می‌شود. بیمار در هر جلسه، دوز مشخصی از اشعه را دریافت می‌کند.

این روش برای مواردی مناسب است که جراحی گزینه مطلوبی نباشد. برای مثال، تومورهای بزرگ در نواحی حساس یا بیماران سالخورده با ریسک بالای عمل جراحی. همچنین پرتو درمانی پس از جراحی، سلول‌های باقیمانده را از بین می‌برد. این کار خطر عود بیماری را کاهش می‌دهد. عوارض جانبی معمولاً محدود به ناحیه تحت درمان است. قرمزی، خشکی پوست و تغییر رنگ ممکن است رخ دهد. پرتو درمانی برای افراد مسن می‌تواند یک درمان موثر و بدون درد باشد. اما تصمیم‌گیری نهایی باید با در نظر گرفتن شرایط کلی سلامت فرد صورت گیرد.

درمان فتودینامیک (PDT)

درمان فتودینامیک ترکیبی از یک داروی حساس به نور و یک منبع نور خاص است. ابتدا پزشک یک کرم دارویی روی ناحیه سرطانی می‌مالد. این دارو توسط سلول‌های غیرطبیعی سریع‌تر جذب می‌شود. سپس یک دوره انتظار چند ساعته لازم است. پس از آن، پزشک نور با طول موج مشخصی را به ناحیه می‌تاباند. این نور، دارو را فعال می‌کند و یک واکنش شیمیایی ایجاد می‌کند. این واکنش، سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد.

PDT برای ضایعات سطحی مانند کراتوز اکتینیک و برخی سرطان‌های سلول بازال بسیار سطحی عالی است. این روش، آسیب کمتری به بافت سالم اطراف وارد می‌کند. بهبودی آن سریع است و نتایج زیبایی خوبی دارد. در حین تابش نور، بیمار ممکن است احساس سوزش کند. پس از درمان، ناحیه ممکن است قرمز و پوسته‌ریزی کند. برای افراد میانسال و سالمند با پوست آسیب‌دیده از آفتاب در نواحی وسیع، PDT گزینه مناسبی است. این روش نیاز به محافظت دقیق از نور خورشید پس از درمان دارد.

درمان‌های موضعی

این درمان شامل استفاده مستقیم از کرم‌ها، لوسیون‌ها یا ژل‌ها روی پوست است. دو داروی رایج، ایمیکویمود و فلوئورواوراسیل هستند. ایمیکویمود سیستم ایمنی بدن را تحریک می‌کند. این دارو باعث می‌شود سلول‌های ایمنی خود بدن به سلول‌های سرطانی حمله کنند. فلوئورواوراسیل یک عامل شیمیایی موضعی است. این دارو مستقیماً سلول‌های سرطانی که سریع رشد می‌کنند را از بین می‌برد.

درمان‌های موضعی برای سرطان‌های بسیار اولیه و سطحی مانند کراتوز اکتینیک یا کارسینوم سلول بازال سطحی تجویز می‌شوند. بیمار دارو را طبق دستور پزشک، معمولاً برای چند هفته، در خانه استفاده می‌کند. ناحیه تحت درمان ممکن است قرمز، ملتهب و زخمی شود. این نشانه اثربخشی درمان است. این روش برای افراد مسنی که نمی‌توانند جراحی را تحمل کنند، مفید است. همچنین برای درمان نواحی وسیع آسیب‌دیده از آفتاب کاربرد دارد. نظارت پزشک در طول درمان ضروری است.

ایمونوتراپی

ایمونوتراپی، قدرت سیستم دفاعی بدن را علیه سرطان بسیج می‌کند. برخی سرطان‌های پوست با مهار سیستم ایمنی از شناسایی فرار می‌کنند. داروهای ایمونوتراپی این مهار را از بین می‌برند. این داروها به صورت تزریقی یا خوراکی تجویز می‌شوند. آن‌ها به سلول‌های T سیستم ایمنی کمک می‌کنند تا سرطان را پیدا کرده و نابود کنند.

این روش برای موارد پیشرفته سرطان پوست، مانند ملانوم متاستاتیک یا سرطان سلول سنگفرشی پیشرفته استفاده می‌شود. ایمونوتراپی می‌تواند نتایج چشمگیری داشته باشد و حتی منجر به بهبودی طولانی‌مدت شود. با این حال، این درمان می‌تواند عوارض سیستمیک ایجاد کند. این عوارض به دلیل فعالیت بیش از حد سیستم ایمنی رخ می‌دهد. التهاب در ریه، روده، پوست یا غدد درون‌ریز از عوارض احتمالی هستند. برای سالمندان، مدیریت دقیق این عوارض بسیار مهم است. این درمان نیاز به نظارت تخصصی انکولوژیست دارد.

درمان‌های هدفمند مولکولی

درمان هدفمند، سلول‌های سرطانی را با دقت زیادی مورد حمله قرار می‌دهد. این روش بر نقص‌های ژنتیکی خاص داخل سلول‌های سرطانی متمرکز است. داروهای هدفمند مولکولی این نقص‌ها را مسدود می‌کنند. به عنوان مثال، برخی ملانوماها جهش در ژن BRAF دارند. داروهای مهارکننده BRAF و MEK، به طور خاص این مسیر رشد را مهار می‌کنند.

این داروها به صورت قرص مصرف می‌شوند. درمان هدفمند می‌تواند در موارد پیشرفته سرطان، مانند ملانوم متاستاتیک با جهش خاص، بسیار موثر باشد. پاسخ به درمان اغلب سریع است. اما سلول‌های سرطانی ممکن است با گذشت زمان در برابر دارو مقاومت پیدا کنند. عوارض جانبی آن با شیمی‌درمانی سنتی متفاوت است. مشکلات پوستی، خستگی، درد مفاصل و حساسیت به نور خورشید شایع هستند. سالمندان تحت این درمان، نیاز به پایش منظم عملکرد قلب و کبد دارند. این درمان نیز در حوزه تخصص انکولوژی قرار می‌گیرد.

شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی از داروهای قوی برای کشتن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. در سرطان پوست، دو شکل اصلی دارد: موضعی و سیستمیک. شیمی‌درمانی موضعی (مانند کرم فلوئورواوراسیل) فقط روی پوست اعمال می‌شود. ولی در شیمی‌درمانی سیستمیک، دارو را از طریق دهان یا تزریق وریدی به کل بدن می‌رسد.

شیمی‌درمانی سیستمیک معمولاً برای سرطان‌های پوست پیشرفته و متاستاتیک به کار می‌رود. این درمان زمانی انتخاب می‌شود که سرطان به غدد لنفاوی یا اندام‌های دورتر گسترش یافته باشد. داروها سلول‌های در حال تقسیم سریع را هدف قرار می‌دهند. متأسفانه این داروها بر برخی سلول‌های سالم بدن نیز تأثیر می‌گذارند. عوارض جانبی مانند خستگی شدید، تهوع، کاهش گلبول‌های خونی و ریزش مو ممکن است رخ دهد. برای بیماران مسن، مدیریت این عوارض چالش‌برانگیز است. پزشکان باید تعادل دقیقی بین فواید درمان و کیفیت زندگی بیمار برقرار کنند. امروزه، نقش شیمی‌درمانی سنتی تا حدی با روش‌های جدیدتر مانند ایمونوتراپی و درمان هدفمند کمرنگ‌تر شده است.