کلسیم؛ نقش فراتر از استخوان‌سازی

بسیاری از والدین فقط کلسیم را برای استخوان می‌شناسند. اما کلسیم کارهای حیاتی دیگری هم انجام می‌دهد. بدن کودک شما هر روز به کلسیم نیاز دارد، نه فقط برای رشد قد.

اول، کلسیم به انقباض عضلات کمک می‌کند. بدون کلسیم، قلب نمی‌تواند بتپد. ماهیچه پا هنگام دویدن منقبض نمی‌شود. حتی دیافراگم برای تنفس به کلسیم وابسته است.

دوم، کلسیم در انتقال پیام‌های عصبی نقش دارد. اعصاب برای فرستادن سیگنال از مغز به انگشتان دست، از کلسیم استفاده می‌کنند. کمبود کلسیم باعث گزگز و مور مور شدن دست و پا می‌شود.

سوم، کلسیم برای لخته شدن خون ضروری است. وقتی کودک زخمی می‌شود، کلسیم به پلاکت‌ها فرمان می‌دهد که خون را بند آورند.

حالا سوال مهم این است: اگر بدن کلسیم کافی از غذا دریافت نکند، چه می‌کند؟ بدن وحشت نمی‌کند. بلکه یک مکانیسم هوشمندانه به نام هموستاز را فعال می‌سازد. در این حالت، بدن کلسیم ذخیره‌ای استخوان‌ها را قرض می‌گیرد. هورمون پاراتیروئید به استخوان‌ها دستور می‌دهد که کلسیم خود را آزاد کنند. این قربانی کردن استخوان، کار موقتی و هوشمندانه‌ای است. اما اگر این قرض مدام تکرار شود، استخوان‌ها خالی می‌شوند. به همین دلیل است که کمبود مزمن کلسیم از استخوان‌های کودک می‌دزدد تا سایر اندام‌ها زنده بمانند.

چه کودکانی بیشتر در معرض کمبود کلسیم هستند؟

همه کودکان به یک اندازه در خطر کمبود کلسیم قرار ندارند. برخی گروه‌ها آسیب‌پذیرترند. والدین این کودکان باید حساستر عمل کنند.

گروه اول: کودکان گیاهخوار مطلق (وگان) که برنامه غذایی اصولی ندارند. شیر و ماست و پنیر را حذف می‌کنند، اما جایگزین مناسبی نمی‌گذارند. یک کاسه برنج و خورش سبزی کافی نیست. این کودکان از همان دوران نوپایی ذخیره کلسیم خود را خالی می‌کنند.

گروه دوم: کودکانی که به شیر گاو حساسیت دارند یا لاکتوزشان را تحمل نمی‌کنند. هر بار که شیر می‌خورند، دلدرد یا اسهال می‌گیرند. طبیعتاً از لبنیات فرار می‌کنند. مادرها هم به اشتباه شیر را کاملاً حذف می‌کنند، بدون آنکه منبع دیگری جایگزین کنند.

گروه سوم: نوجوانانی که نوشابه را جایگزین شیر می‌کنند. یک قوطی کولا نه تنها کلسیم ندارد، بلکه فسفات آن جذب کلسیم را هم مختل می‌کند. این نوجوانان استخوان‌هایشان را با خوشحالی نابود می‌کنند.

گروه چهارم: کودکان مبتلا به بیماری‌های سوءجذب مانند سلیاک یا فیبروز کیستیک. روده این بیماران کلسیم غذای مصرفی را جذب نمی‌کند. حتی اگر کودک شیر و پنیر بخورد، بدنه به آن دسترسی پیدا نمی‌کند. این گروه حتماً باید تحت نظر پزشک متخصص باشند.

عواقب بلندمدت کمبود کلسیم در کودکان

کمبود کلسیم در کودکی فقط یک مشکل موقتی نیست. بلکه فرزند شما را سال‌ها دنبال می‌کند. بیایید سه عواقب جدی و بلندمدت را با هم مرور کنیم.

اول: کودک هرگز به «توده استخوانی اوج» خود نمی‌رسد. بدن انسان تا حدود ۳۰ سالگی استخوان‌سازی می‌کند. بعد از آن، فقط از ذخیره استفاده می‌کند. کودکی که کلسیم کافی دریافت نمی‌کند، انبار استخوانی خود را کوچک می‌سازد. در بیست سالگی، تراکم استخوانش از همسالانش کمتر است. این کمبود را دیگر هیچ وقت جبران نمی‌کند. پزشکان می‌گویند شما فقط یک فرصت طلایی برای ساختن استخوان‌های قوی دارید؛ همان سال‌های کودکی و نوجوانی.

دوم: خطر شکستگی‌های مکرر در دوران رشد افزایش می‌یابد. استخوان ضعیف مانند شیشه عمل می‌کند. کودک زمین می‌خورد، اما استخوانش می‌شکند. گاهی حتی بدون زمین خوردن، یک فشار کوچک باعث ترک استخوان می‌شود. این شکستگی‌ها دوران مدرسه و بازی را برای کودک تلخ می‌کنند.

سوم: پوکی استخوان زودرس در بزرگسالی به سراغش می‌آید. معمولاً زنان بعد از یائسگی دچار پوکی استخوان می‌شوند. اما مردانی که در کودکی کلسیم کم خورده‌اند، در سی و چهل سالگی علائم پوکی را نشان می‌دهند. پشتشان قوز می‌کند. قدشان کوتاه می‌آید. یک زمین خوردن ساده لگنشان را می‌شکند. همه اینها ریشه در کمبود کلسیم دوران کودکی دارد.

راه‌های جبران کمبود کلسیم برای کودکان

می‌خواهید کمبود کلسیم کودک را جبران کنید؟ نیازی به داروهای عجیب ندارید. از همین امروز شروع کنید.

اول، تنوع غذایی را وارد برنامه کنید. شیر تنها راه نیست. ماست یونانی را جایگزین ماست معمولی کنید. پنیرهای تخمیری مثل پنیر چدار را به صبحانه اضافه کنید. کنجد را بو کنید و روی غذا بپاشید؛ دو قاشق غذاخوری کنجد بیشتر از یک لیوان شیر کلسیم دارد. بادام خام را به عنوان میان‌وعده بدهید. سبزیجات برگ سبز تیره مثل کلم پیچ و بروکلی را بخارپز کنید. ماهی ساردین و سالمون را با استخوان‌های نرمشان سرو کنید.

نکته طلایی: کلسیم بدون ویتامین D و منیزیم جذب نمی‌شود. هر روز کودک را ۲۰ دقیقه زیر آفتاب غیرمستقیم ببرید. تخمه کدو را به سالاد یا ماست اضافه کنید.

در مورد مکمل‌ها احتیاط کنید. هیچ وقت خودسرانه به کودک کلسیم ندهید. فقط پزشک متخصص تشخیص می‌دهد چه زمانی و چه دوزی لازم است. مصرف بی‌رویه مکمل به کلیه‌ها آسیب می‌زند.

فراموش نکنید: استخوان به تحرک نیاز دارد. ورزش‌های تحمل‌کننده وزن مثل دویدن، طناب زدن و ژیمناستیک را تشویق کنید. شنا کردن به تنهایی کافی نیست. زمین و نیروی جاذبه را به استخوان‌های کودک معرفی کنید.