درمان خانگی سرفه و گلودرد در کودکان
هر پدر و مادری شبهای بیخوابی ناشی از سرفههای پشتسرهم کودکش را تجربه کرده است. گلودرد نیز همراه همیشگی این سرماخوردگیهای ویروسی است. والدین معمولاً دوست ندارند هر بار سراغ شربتهای شیمیایی بروند. به همین دلیل، درمان خانگی سرفه و گلودرد در کودکان اولین گزینهای است که به ذهنشان میرسد. این روشها نهتنها عوارض کمتری دارند، بلکه کودک را در محیط امن خانه آرام میکنند.
اما باید بدانیم که درمان خانگی سرفه و گلودرد در کودکان هرگز به معنای نادیده گرفتن بیماری نیست. هدف اصلی، تسکین علائم آزاردهنده تا زمانی است که سیستم ایمنی کودک ویروس را شکست دهد. بسیاری از این روشها مثل عسل، بخار یا مایعات گرم، قرنهاست که در فرهنگ ما جا افتادهاند. علم پزشکی امروز نیز بسیاری از آنها را تأیید میکند، اما با یک شرط مهم: رعایت سن کودک.
کودکان زیر یک سال با کودکان دبستانی تفاوت بزرگی دارند. یک قاشق عسل برای نوزاد خطرناک است، اما برای کودک پنج ساله معجزه میکند. به همین دلیل، درمان خانگی سرفه و گلودرد در کودکان باید همیشه بر اساس گروه سنی تنظیم شود. نمیتوان یک نسخه واحد برای همه پیچید.
از طرف دیگر، برخی درمانهای خانگی محبوب ممکن است اشتباه باشند. مثلاً استفاده از قطرههای ضدسرفه بدون تجویز پزشک، برای کودک زیر چهار سال ممنوع است. یا غرغره آب نمک برای کودکان کوچک اصلاً ممکن نیست. پس آگاهی والدین از اصول ایمنی، مهمترین بخش درمان خانگی سرفه و گلودرد در کودکان به شمار میرود.
این مقاله را نوشتهایم تا شما را با روشهای اثباتشده، ایمن و ساده آشنا کنیم. روشهایی که هم درد گلو را کم میکنند و هم سرفه را کنترل میکنند. همچنین به شما میگوییم دقیقاً چه موقع باید درمان خانگی را کنار بگذارید و به پزشک مراجعه کنید.
مهمترین قانون: توجه به سن کودک
درمان خانگی سرفه و گلودرد در کودکان، بدون در نظر گرفتن سن، خطرناک است. هر گروه سنی قانون خاص خود را دارد؛ پس پیش از هر اقدامی، این قوانین را دقیق بخوانید.
زیر یک سال (نوزادان)
در این سن، کوچکترین اشتباه جان کودک را تهدید میکند. هرگز به نوزاد عسل ندهید. عسل ممکن است حاوی هاگ بوتولیسم باشد. سیستم گوارش نوزاد توان مقابله با این سم را ندارد. همچنین قرصهای ضدسرفه و آبنباتهای سفت را کاملاً دور نگه دارید. این اشیا خطر خفگی جدی ایجاد میکنند. برای نوزاد، تنها راه ایمن، استفاده از دستگاه بخور سرد در اتاق است. چند قطره سرم نمکی در بینی نیز به باز شدن راه تنفس کمک میکند. مایعات کافی (شیر مادر یا شیر خشک) مهمترین داروی اوست. هیچ داروی بدون نسخهای برای این سن تجویز نکنید. اگر سرفه یا گلودرد ادامه یافت، بیدرنگ به پزشک مراجعه کنید. درمان خانگی در این سن تقریباً ممنوع است، جز مرطوبکردن هوا و استراحت.
۱ تا ۴ سال (نوپا و خردسال)
در این سن، خیالتان از بابت عسل راحت است. عسل یک درمان مؤثر و طبیعی برای سرفه است. نصف قاشق چایخوری عسل قبل از خواب، سرفه را کاهش میدهد. اما هرگز داروهای سرماخوردگی بدون نسخه به او ندهید. این داروها عوارضی مثل خوابآلودگی یا تحریکپذیری شدید دارند. برای گلودرد، از مایعات گرم مثل سوپ یا شیر با عسل استفاده کنید. همچنین بستنی یا ماست خنک، گلویش را بیحس میکند. بخار حمام را روشن کنید و ده دقیقه او را در حمام بنشانید. این کار خلط را شل میکند. از آبنبات یا آبنبات چوبی به هیچ وجه استفاده نکنید، چون خطر خفگی دارد. اگر تب یا بیحالی همراه سرفه بود، حتماً پزشک را در جریان بگذارید. درمان خانگی در این سن کاملاً ممکن است، اما باید هوشمندانه عمل کنید.
بالای ۴ سال (پیشدبستانی و دبستانی)
از چهار سالگی به بعد، گزینههای بیشتری دارید. میتوانید از قرصهای مکیدنی گلو استفاده کنید. اما حتماً زیر نظر خودتان باشد تا کودک آنها را قورت ندهد. این قرصها ترشح بزاق را افزایش میدهند و گلو را مرطوب نگه میدارند. برای کودکان بالای ۶ سال، غرغرهی آب نمک یک روش عالی است. یک چهارم قاشق نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید. به کودک یاد بدهید محلول را قورت ندهد و بعد از غرغره بیرون بریزد. این کار تورم گلو را کم میکند. برای سرفه، همچنان عسل گزینهی اول است. همچنین چای بابونه با کمی عسل، هم آرامشبخش است و هم ضدالتهاب. نوشیدنیهای اسیدی مثل آب پرتقال را محدود کنید، چون گلودرد را تحریک میکنند. در این سن، درمان خانگی مؤثرتر و متنوعتر میشود، اما باز هم اگر سرفه بیش از یک هفته طول کشید، به پزشک مراجعه کنید.
موثرترین روشهای خانگی برای تسکین سرفه
مقالات مرتبط
برای تسکین سرفهٔ کودک، نیازی نیست فوری به داروخانه بروید. سه روش ساده و اثباتشده در خانه در اختیار دارید که هرکدام را جداگانه توضیح میدهیم.
عسل (برای کودکان بالای یک سال)
عسل را بهترین دوست درمان خانگی بدانید. تحقیقات نشان داده که عسل در کاهش سرفهٔ شبانه، حتی از برخی شربتهای ضدسرفه هم مؤثرتر عمل میکند. یک قاشق عسل، گلو را میپوشاند و تحریک را کم میکند. مقدار مصرف برای هر بار، نیم تا یک قاشق چایخوری (۲٫۵ تا ۵ میلیلیتر) کافی است. بیشتر از این لازم ندارید. روش مصرف بسیار ساده است: میتوانید عسل را مستقیم به کودک بدهید تا آرام بمکد. یا آن را در یک فنجان آب گرم، چای کمرنگ یا شیر ولرم حل کنید. این ترکیب را حتماً قبل از خواب به کودک بدهید تا سرفهٔ شبانه اش کم شود. به خاطر داشته باشید که هرگز به کودکان زیر یک سال عسل ندهید. برای بالای یک سال، عسل بیخطر و معجزهآساست. اگر کودک طعم عسل را دوست ندارد، آن را با کمی آب لیمو تازه مخلوط کنید تا هم طعم بهتری بگیرد و هم ویتامین ث اضافه شود.
بخار درمانی
بخار، خلط چسبناک را نرم و شل میکند. وقتی کودک سرفهٔ خشک و تحریککننده دارد، بخار به باز شدن مجاری تنفسی کمک بزرگی میکند. سادهترین روش: شیر آب گرم حمام را باز کنید تا حمام پر از بخار شود. سپس به مدت ۱۰ دقیقه کودک را در حمام بنشانید. در این مدت با او بازی کنید تا زمان بگذرد. روش دوم: از دستگاه بخور سرد در اتاق خواب کودک استفاده کنید. این دستگاه رطوبت هوا را افزایش میدهد و از خشکی گلو جلوگیری میکند. بخور سرد ایمنتر از بخور گرم است و خطر سوختگی ندارد. دستگاه را نزدیک تخت کودک قرار دهید، اما نه آنقدر نزدیک که صورتش را خیس کند. شب ها که سرفه بیشتر اذیت میکند، بخور را روشن بگذارید. بعد از جلسهٔ بخار، حتماً به کودک مایع گرم بدهید تا اثر آن دوچندان شود. این روش برای همهٔ سنین بالای چند ماه ایمن است.
مایعات گرم
مایعات گرم، گلوی تحریکشده را تسکین میدهند. حرارت ملایم، جریان خون را در گلو افزایش میدهد و درد را کاهش میدهد. بهترین گزینه، سوپ مرغ خانگی است. سوپ مرغ علاوه بر گرمی، مواد مغذی دارد و سیستم ایمنی را تقویت میکند. چای بابونه یا چای سبز کمرنگ با کمی عسل نیز عالی است. آب گرم ساده با یک برش لیمو هم گزینهای بیضرر است. این مایعات را ولرم به کودک بدهید، نه داغ. دمای زیاد، گلودرد را بدتر میکند. هر یک تا دو ساعت، یک فنجان کوچک مایع گرم به کودک بدهید. این کار مداوم، گلو را مرطوب نگه میدارد و رفلکس سرفه را آرام میکند. مایعات گرم را جایگزین آب معمولی نکنید، بلکه به آن اضافه کنید. نوشیدن مایعات کافی، کلیت بدن را هیدراته نگه میدارد و به نرم شدن خلط کمک میکند. این روش برای تمام کودکان بالای شش ماه قابل اجراست.
موثرترین روشهای خانگی برای تسکین گلودرد
گلودرد کودک، کلافهکننده و آزاردهنده است. خوشبختانه چند روش خانگی ساده وجود دارد که هرکدام بسته به سن کودک، درد را به سرعت کم میکنند.
غرغره آب نمک (برای کودکان بالای ۶ سال)
غرغره آب نمک، یک ضدالتهاب قوی و در دسترس است. این کار تورم بافت گلو را کاهش میدهد و سوزش را آرام میکند. دستور ساده است: یک چهارم تا نیم قاشق چایخوری نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید. آب نباید داغ باشد تا گلو را نسوزاند. به کودک یاد بدهید که محلول را قورت ندهد. او باید سرش را کمی به عقب خم کند، غرغره کند و سپس آب را بیرون بریزد. این کار را سه بار در روز تکرار کنید، مخصوصاً وقتی درد اوج میگیرد. نمک، با جذب مایع اضافی از بافت متورم، التهاب را کم میکند. همچنین محیط گلو را برای میکروبها نامناسب میسازد. بسیاری از کودکان این کار را نمیپسندند، اما اگر طعم آن را با یک قطره آبلیمو مخلوط کنید، تحملپذیرتر میشود. این روش فقط برای کودکان بالای ۶ سال ایمن است، چون کودکان کوچکتر نمیتوانند کنترل بلع داشته باشند.
مایعات خنک
مایعات خنک، گلودرد را بیحس میکنند. سرما، اعصاب درد را موقتاً فلج میکند و تسکین فوری ایجاد میکند. بهترین گزینهها: بستنی وانیلی یا میوهای، آبنباتهای یخی خانگی (از آب میوهی طبیعی)، یا تکههای میوهی یخزده مثل موز یا انگور. یک بستنی کوچک به کودک بدهید تا بمکد. این کار نه تنها گلو را آرام میکند، بلکه به تأمین مایعات بدن نیز کمک میکند. آبنبات یخی را خودتان درست کنید: آب پرتقال یا آب سیب را در قالب یخ بریزید و یک چوب داخل آن بگذارید. وقتی کودک گلودرد دارد، هر دو تا سه ساعت یک میانوعده خنک به او بدهید. توجه کنید که خیلی سرد نباشد تا دندانها حساس نشوند. این روش برای تمام کودکان بالای یک سال که توانایی مکیدن دارند، بیخطر است. برخلاف باور عموم، سرما سرفه را تشدید نمیکند، بلکه فقط درد را تسکین میدهد.
قرصهای مکیدنی گلو (برای کودکان بالای ۴ سال)
قرصهای مکیدنی، یک گزینهی سریع برای مرطوبکردن گلو هستند. وقتی کودک قرص را میمکد، بزاق بیشتری تولید میشود. این بزاق، گلو را خیس نگه میدارد و سوزش را کم میکند. قرصهای حاوی روی یا منتول، اثر ضدالتهابی هم دارند. اما انتخاب درست مهم است. قرصهای بدون شکر و بدون مواد بیحسکننده قوی را انتخاب کنید. به کودک آموزش دهید که قرص را قورت ندهد و فقط بمکد. هیچگاه به کودکان زیر ۴ سال قرص مکیدنی ندهید، چون خطر خفگی جدی دارند. برای بالای ۴ سال، هر بار یک قرص کافی است و حداکثر سه بار در روز. حین مکیدن، کودک را تنها نگذارید. اگر کودک خسته شد یا خوابش گرفت، قرص را از دهانش خارج کنید. این روش را با نوشیدن مایعات گرم ترکیب کنید تا تأثیر بیشتری ببیند. اگر گلودرد بعد از دو روز بهتر نشد، به پزشک مراجعه کنید.
نوشیدنیهای گرم با عسل و لیمو
این ترکیب کلاسیک، گلودرد را هدف میگیرد از دو سو. عسل با پوشاندن مخاط گلو، سوزش را کم میکند. لیمو با ویتامین ث و خاصیت اسیدی ملایم، به شستشوی میکروبها کمک میکند. یک قاشق عسل طبیعی را در یک فنجان آب گرم حل کنید. آب نباید داغ باشد تا خواص عسل از بین نرود. سپس یک برش نازک لیموی تازه یا یک قاشق آب لیمو به آن اضافه کنید. این نوشیدنی را ولرم به کودک بدهید تا جرعهجرعه بنوشد. برای کودکان بالای یک سال، عسل مجاز است. میتوانید این نوشیدنی را روزی دو تا سه بار تکرار کنید. اگر کودک طعم ترش لیمو را دوست ندارد، مقدار لیمو را کمتر کنید یا کمی زنجبیل رندهشده اضافه کنید تا طعم بهتری بگیرد. این روش هم تسکیندهنده است و هم سیستم ایمنی را تقویت میکند.
درمانهای سنتی و گیاهی
طب سنتی گیاهان زیادی برای سرفه معرفی کرده است. اما این گیاهان را بدون آگاهی به کودک ندهید، چون هر کدام محدودیت و عوارض خاص خود را دارند.
شیرین بیان
شیرین بیان، یکی از قدیمیترین گیاهان ضدسرفه در طب سنتی است. این گیاه خلط را رقیق میکند و سرفه را آرام میسازد. همچنین التهاب مجاری تنفسی را کاهش میدهد. بسیاری از شربتهای گیاهی موجود در بازار، عصارهی شیرین بیان دارند. اما مصرف خودسرانهی آن برای کودکان خطرناک است. شیرین بیان میتواند فشار خون را بالا ببرد. همچنین سطح پتاسیم خون را کاهش میدهد. این عوارض در کودکان بیشتر خودشان را نشان میدهند. اگر میخواهید از شیرین بیان استفاده کنید، حتماً با پزشک مشورت کنید. پزشک مقدار مناسب را بر اساس وزن و سن کودک تعیین میکند. هرگز به کودک زیر دو سال شیرین بیان ندهید. همچنین اگر کودک داروی فشار خون یا دیورتیک مصرف میکند، شیرین بیان کاملاً ممنوع است. به جای خوددرمانی، از فرآوردههای استاندارد داروخانه که دوز مشخص دارند استفاده کنید. به خاطر داشته باشید که طبیعی بودن یک گیاه، به معنای بیخطر بودن آن نیست.
عناب و سپستان
طب سنتی ایران، عناب و سپستان را برای سرفه و گرفتگی صدا توصیه میکند. عناب طبیعت معتدل دارد و سینه را نرم میکند. سپستان نیز لعابدار است و گلو را میپوشاند. بسیاری از مادران ایرانی، دمکردهٔ عناب و سپستان را برای کودکشان آماده میکنند. این ترکیب برای سرفههای خشک بسیار مفید است. طرز تهیه ساده است: چند عدد عناب و سپستان را در آب جوش بریزید و ده دقیقه دم کنید. سپس شیرهی آن را صاف کنید و با کمی عسل (برای بالای یک سال) به کودک بدهید. اما زیادهروی نکنید. مصرف بیش از حد عناب ممکن است باعث نفخ یا دلپیچه شود. سپستان نیز در برخی کودکان حساسیت ایجاد میکند. اولین بار که این ترکیب را میدهید، مقدار بسیار کمی را امتحان کنید و واکنش کودک را زیر نظر بگیرید. اگر کودک سابقهٔ آلرژی دارد، سراغ این گیاهان نروید. باز هم تأکید میکنیم که مشورت با پزشک قبل از مصرف، کار هوشمندانهای است.
هشدارهای مهم دربارهٔ گیاهان دارویی
هر گیاهی را برای کودک استفاده نکنید. گیاهان دارویی، دارو هستند، نه خوراکی بیخطر. برخی گیاهان با داروهای شیمیایی تداخل پیدا میکنند. مثلاً آویشن با داروهای رقیقکنندهٔ خون تداخل دارد. برخی دیگر مثل زعفران در دوز بالا سمی هستند. کودکان نسبت به بزرگسالان حساستر عمل میکنند. کبد و کلیهی کودک هنوز کامل رشد نکرده و نمیتواند مواد گیاهی را به راحتی دفع کند. همچنین ممکن است کودک به یک گیاه خاص حساسیت داشته باشد و دچار کهیر یا تنگی نفس شود. پس هرگز گیاهی را که برای خودتان مفید بوده، به کودک تعمیم ندهید. حتماً از پزشک متخصص اطفال یا داروساز دربارهٔ ایمنی گیاه سؤال کنید. دوز مصرف را دقیقاً رعایت کنید و از چند گیاه به طور همزمان استفاده نکنید. اگر کودک پس از مصرف گیاه، علائمی مثل اسهال، استفراغ یا بیحالی داشت، بلافاصله مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید. ایمنی کودک، همیشه اولویت اول است.
کارهایی که نباید انجام داد
دانستن روشهای درست درمانی مهم است، اما دانستن کارهای ممنوعه از آن هم مهمتر است. این سه هشدار جدی را هرگز نادیده نگیرید.
داروهای ضدسرفه بدون نسخه برای کودکان زیر ۴ سال
هرگز به کودک زیر چهار سال داروی ضدسرفهی بدون نسخه ندهید. سازمان غذا و داروی آمریکا این داروها را برای این گروه سنی ممنوع کرده است. دلیلش ساده است: عوارض جانبیشان از فایدهشان بیشتر است. این داروها ممکن است کودک را بیش از حد خوابآلود کنند. یا برعکس، او را تحریکپذیر و بیقرار سازند. برخی از آنها ضربان قلب را افزایش میدهند. حتی در موارد نادر، باعث تشنج شدهاند. هیچ مطالعهای اثربخشی این داروها را در کودکان خردسال تأیید نکرده است. پس وقتی پزشک تجویز نکرده، سراغ شربتهای ضدسرفهی قفسهی داروخانه نروید. به جای آن، همان عسل (برای بالای یک سال) یا بخار و مایعات گرم را امتحان کنید. این روشها هم ایمنترند و هم مؤثرتر. اگر سرفهی کودک شدید و اذیتکننده است، او را به پزشک ببرید تا داروی مناسب با وزن و سنش تجویز کند. خوددرمانی با داروهای بدون نسخه، ریسکی غیرقابل قبول است.
نوشیدنیهای اسیدی مانند آب پرتقال
آب پرتقال را در دوران گلودرد از کودک دور کنید. اسید موجود در آن، بافت ملتهب و حساس گلو را بیشتر تحریک میکند. کودک با هر جرعه، احساس سوزش و تیرکشیدن بیشتری میکند. همین قاعده دربارهی آب لیموی غلیظ، آب گریپفروت و سایر آبمیوههای اسیدی صدق میکند. حتی برخی نوشابههای گازدار هم اسیدی هستند و وضعیت را بدتر میکنند. به جای این نوشیدنیها، آب ولرم، شیر گرم با عسل یا سوپ مرغ را جایگزین کنید. اگر کودک اصرار به آبمیوه دارد، آب سیب یا آب انگور شیرین را انتخاب کنید که اسیدیتهی کمتری دارند. اما باز هم آنها را با آب رقیق کنید تا غلظت اسید کاهش یابد. به خاطر داشته باشید که ویتامین ث را میتوانید از منابع غیراسیدی مثل کپسولهای جوشان مخصوص کودکان تأمین کنید. تحریک گلو با اسید، روند بهبود را کند میکند و کودک را بیاشتها میسازد. این نکتهی کوچک اما حیاتی را جدی بگیرید.
اسانسهای ضروری برای کودکان زیر ۶ سال
اسانسهای ضروری مثل نعناع، اکالیپتوس یا اسطوخودوس را هرگز برای کودکان زیر شش سال استفاده نکنید. این اسانسها بسیار غلیظ و قوی هستند. سیستم تنفسی کودکان کوچک، توان پردازش این مواد را ندارد. استنشاق آنها ممکن است باعث اسپاسم مجاری تنفسی و تنگی نفس شود. برخی کودکان به اسانسها حساسیت شدید نشان میدهند و دچار کهیر یا سرفهی شدیدتر میشوند. حتی استفادهی موضعی روی پوست نیز خطرناک است. پوست کودک نازک است و اسانس را سریع جذب میکند. این جذب ممکن است به کبد یا کلیهاش آسیب بزند. بعضی اسانسها مثل اکالیپتوس در کودکان خردسال، رفلکس تنفسی را مختل میکنند. به جای این اسانسها، از همان بخار ساده یا دستگاه بخور بیعطر استفاده کنید. اگر اصرار به رایحهدرمانی دارید، حتماً با پزشک متخصص طب مکمل مشورت کنید. هرگز اسانس را در آب جوش بریزید و کودک را در معرض بخار آن قرار ندهید. ایمنی کودک را با ریسکهای غیرضروری به خطر نیندازید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
درمان خانگی جای خود را دارد، اما خط قرمزهایی هم وجود دارد. این علائم را جدی بگیرید و بیدرنگ به پزشک مراجعه کنید.
سرفهی طولانیمدت و مشکلات تنفسی
اگر سرفهی کودک بیش از دو تا سه هفته طول کشید، منتظر نمانید. سرفهی مزمن ممکن است نشانهی آسم، آلرژی یا عفونت ریوی باشد. خوددرمانی در این مرحله خطرناک است. همچنین اگر کودک در تنفس دچار مشکل شد، فوراً اقدام کنید. قفسهی سینهاش را ببینید. آیا با هر نفس، پوست بین دندهها به داخل فرو میرود؟ این علامت زنگ خطر است. صدای سوتدار یا خسخس هنگام تنفس نیز وضعیت اورژانسی را نشان میدهد. این صدا یعنی راههای هوایی تنگ شدهاند. کودک ممکن است به برونشیت یا حتی خفگی جزئی دچار شده باشد. در چنین مواردی، حتی یک دقیقه تأمل هم زیاد است. درمان خانگی را کنار بگذارید و کودک را سریع به بیمارستان برسانید. تنفس راحت، حق هر کودکی است و وقتی مختل شود، فقط پزشک میتواند کمک کند. تردید نکنید.
تب بالا و بیحالی شدید
تب بالا در کودکان خردسال، خطرناکتر از آن چیزی است که فکر میکنید. اگر دمای بدن کودک زیر سه ماه به ۳۸ درجه رسید، اورژانس را خبر کنید. برای کودک بزرگتر، تب بالای ۳۹ درجه که با استامینوفن هم پایین نیاید، هشدار جدی است. این تب ممکن است نشانهی عفونت باکتریایی مثل گلودرد چرکی یا ذاتالریه باشد. کاهش شدید اشتها را هم جدی بگیرید. وقتی کودک چند وعده پشت سر هم غذا یا مایعات را رد میکند، بدنش کمآب میشود. بیحالی غیرمعمول نیز علامت دیگریست. اگر کودک همیشه پرانرژی است و ناگهان فقط در گوشهای دراز میکشد و واکنش نشان نمیدهد، یعنی سیستم بدنش درگیر یک تهدید جدی است. در این شرایط، هیچ درمان خانگیای جواب نمیدهد. فقط پزشک میتواند علت را پیدا کند و داروی مناسب تجویز کند. وقت را تلف نکنید.
مشکل در بلع و بزاقریزی
گلودرد شدیدی که بلع را دشوار میکند، خطرناک است. اگر کودک از خوردن آب هم امتناع میکند، یعنی درد غیرقابل تحملی دارد. این حالت ممکن است نشانهی آبسهٔ دورلوزه یا عفونت عمیق گلو باشد. بزاقریزی غیرقابل کنترل را هم هرگز نادیده نگیرید. وقتی کودک نمیتواند بزاق خود را قورت دهد، یعنی تورم راههای فوقانی تنفس را بسته است. این وضعیت میتواند به سرعت به انسداد کامل راه هوا منجر شود. همچنین اگر کودک صدای گرفتگی و خفهای دارد که با گلودرد همراه است، سریع حرکت کنید. در این موارد، درمان خانگی نه تنها بیاثر است، بلکه زمان طلایی را از شما میگیرد. به جای امتحان کردن روشهای بیشتر، کودک را به اورژانس ببرید. پزشک با معاینه، تشخیص میدهد که آنتیبیوتیک لازم است یا اقدام اورژانسی دیگر. جان کودک ارزش هیچ ریسکی را ندارد.
جمعبندی و نتیجهگیری
در پایان این مقاله، بیایید مهمترین نکات را مرور کنیم. این جمعبندی به شما کمک میکند که با دیدی بازتر و آگاهانهتر عمل کنید.
خلاصهای از ایمنترین روشها
برای کودکان بالای یک سال، عسل بینظیرترین گزینه است. نصف قاشق چایخوری قبل از خواب، سرفه را به طرز چشمگیری کم میکند. مایعات کافی را فراموش نکنید. سوپ مرغ، شیر گرم و دمنوشهای ملایم، گلوی کودک را مرطوب نگه میدارند. بخار درمانی نیز عضوی جداییناپذیر از این فهرست است. حمام بخار ده دقیقهای یا دستگاه بخور سرد در اتاق، خلط را شل میکند و تنفس را آسان میسازد. استراحت کافی نیز نقش طلایی دارد. بدن کودک در خواب، انرژی اش را صرف مبارزه با ویروس میکند. برای گلودرد، غرغرهی آب نمک (در بالای شش سال) و قرصهای مکیدنی (در بالای چهار سال) گزینههای ایمنی هستند. مایعات خنک مثل بستنی نیز درد را بیحس میکنند. اما همیشه سن کودک را در نظر بگیرید. هر روشی برای هر سنی مجاز نیست. این سه روش (عسل، مایعات گرم، بخار) ستون اصلی درمان خانگی ایمن را تشکیل میدهند. آنها را بهدرستی به کار بگیرید و نتیجهی خوبی بگیرید.
نقش نظارت والدین و زمان مراجعه به پزشک
شما به عنوان والدین، بهترین مراقب کودک هستید. نظارت دقیق شما، خط اول دفاعی است. هر تغییری در رفتار، اشتها یا تنفس کودک را زیر نظر بگیرید. درمان خانگی یعنی درمان زیر نظر شما، نه رها کردن کودک به حال خودش. هیچ روشی را بدون تحقیق اجرا نکنید. همیشه دوز مصرف را رعایت کنید و واکنش کودک را بسنجید. اما مهمتر از همه، بدانید کی باید دست از درمان خانگی بردارید. سرفهی بیش از دو هفته، تب بالای مقاوم، مشکل در تنفس یا بلع، و بیحالی شدید، خط قرمزهای جدی هستند. در این موارد، حتی یک دقیقه تأمل هم زیاد است. درمان خانگی جای خود را به اقدام پزشکی بدهد. شما پزشک نیستید، اما میتوانید یک والدین هوشمند باشید. با علم به این علائم هشداردهنده، به موقع تصمیم بگیرید و کودک را به پزشک برسانید. این تشخیص به موقع، گاهی یک زندگی را نجات میدهد. پس هم مهربان باشید و هم دقیق و هوشیار.
سایر مقالات مفید
درمانهای طبیعی برای تسکین گلودرد در کودکان
علت و درمان سرفه کودکان چیست؟
سوالات متداول
سرفهها به دو نوع اصلی خشک و خلطدار (مرطوب) تقسیم میشوند. سرفه خشک معمولاً بدون خلط است و از تحریک یا التهاب مخاط راه هوایی ناشی میشود. سرفه خلطدار اما همراه با دفع ترشحات گلوست که معمولاً از عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی یا آبریزش پشت حلقی ایجاد میشود. برای سرفه خشک، افزایش رطوبت هوا با بخور سرد و مصرف مایعات گرم بسیار مؤثر است. برای سرفه خلطدار نیز نوشیدن مایعات فراوان به شل شدن مخاط و راحتتر شدن دفع آن کمک میکند. در هر دو نوع، عسل (برای بالای یک سال) و استراحت کافی توصیه میشود.
دستگاههای بخور سرد برای اتاق کودک گزینهی ایمنتری هستند، زیرا خطر سوختگی ندارند و کودکان میتوانند کنار آنها بازی کنند. این دستگاهها برای کودکان مبتلا به آسم، آلرژی و سینوزیت نیز مناسبترند. برندهای معروف بخور سرد شامل بیورر، آلپکس، امسیگ و زنیتمد هستند. برخی مدلها مانند نبولایزر فلیم puppy مخصوص کودکان طراحی شدهاند و برای درمان آسم، آلرژی، سرفههای مزمن و برونشیت کاربرد دارند. دستگاه بخور سرد با افزایش رطوبت هوا، سرفه و خشکی مجاری تنفسی را کاهش میدهد و به خواب راحتتر کودک کمک میکند.
بالا بردن سر کودک هنگام خواب یکی از مؤثرترین راهها برای کاهش سرفه شبانه است. این کار از تجمع ترشحات در گلو جلوگیری میکند و تنفس را آسانتر میسازد. برای کودکان بزرگتر میتوانید چند بالش زیر تشک قرار دهید تا سر و سینه کمی بالا بیاید. برای نوزادان، آکادمی اطفال آمریکا خوابیدن به پشت را توصیه میکند و هرگز نباید نوزاد را روی شکم بخوابانید. همچنین یک قاشق چایخوری عسل قبل از خواب (برای کودکان بالای یک سال) میتواند مانند یک لایه محافظ روی گلو عمل کرده و سرفه را کاهش دهد.
کودکان زیر یک سال به دلیل خطر بوتولیسم نباید عسل مصرف کنند. یکی از جایگزینهای ایمن، شربت آگاو (Agave nectar) است که خاصیت لعابی مشابه عسل دارد و خطر بوتولیسم ندارد. برخی محصولات تجاری حاوی شربت آگاو برای کودکان از ۶ ماهگی قابل استفاده هستند. مطالعات نشان دادهاند که شربت آگاو در کاهش خشکی گلو، گرفتگی صدا و سرفه در کودکان مؤثر است. البته سازمان غذا و داروی آمریکا استفاده از داروهای ضدسرفه بدون نسخه را برای کودکان زیر ۲ سال به دلیل نبود شواهد کافی و خطرات ایمنی توصیه نمیکند. برای این گروه سنی، افزایش رطوبت هوا، مایعات کافی (شیر مادر یا شیر خشک) و استراحت بهترین گزینهها هستند.
بله، تحقیقات نشان دادهاند که پروبیوتیکها میتوانند در کاهش علائم سرماخوردگی از جمله سرفه مؤثر باشند. در یک مطالعه، بیش از ۹۵٪ از والدین متوجه شدند که کودکانشان پس از مصرف پروبیوتیک، سرماخوردگی کمتری میگیرند. پروبیوتیک بیفیدوباکتریوم مدت زمان سرفه را کاهش میدهد و پروبیوتیک لاکتوباسیلوس مدت کلی بیماری را کوتاه میکند. این تأثیر به ویژه در کودکان زیر ۳ سال مشهودتر است. برخی محصولات پروبیوتیک مخصوص کودکان برای کاهش علائم سرماخوردگی از جمله سرفه، تب و آبریزش بینی طراحی شدهاند. البته همیشه قبل از مصرف هر مکملی با پزشک کودک مشورت کنید.
بله، چند روش جایگزین و مکمل برای غرغره آب نمک وجود دارد. برای کاهش درد گلودرد میتوانید از استامینوفن یا ایبوپروفن با دوز مناسب سن کودک استفاده کنید. مایعات گرم مانند چای بابونه، آب مرغ یا شیر گرم با عسل (برای بالای یک سال) نیز گلودرد را تسکین میدهند. مایعات خنک مثل بستنی یا آبنباتهای یخی نیز با بیحس کردن گلو، درد را کاهش میدهند. همچنین قرصهای مکیدنی گلو برای کودکان بالای ۴ سال گزینهی مناسبی هستند. برای کودکانی که نمیتوانند غرغره کنند، استفاده از اسپریهای نمکی مخصوص گلو نیز موجود است. ترکیب آب گرم با عسل و لیمو نیز یک روش کلاسیک و مؤثر برای تسکین گلودرد محسوب میشود.
معیار اصلی برای بازگشت کودک به مدرسه، قطع تب به مدت حداقل ۲۴ ساعت بدون استفاده از داروهای کاهنده تب مانند استامینوفن یا ایبوپروفن است. اگر کودک فقط آبریزش بینی، گلودرد خفیف یا سرفهی جزئی دارد ولی حال عمومیاش خوب است و تب ندارد، میتواند به مدرسه برود. اما اگر کودک همچنان بیحال است، تب دارد یا حال عمومیاش خوب نیست، باید در خانه بماند. در برخی موارد، پزشک معالج تصمیم میگیرد که کودک چه زمانی میتواند به مدرسه بازگردد. توجه داشته باشید که حتی پس از بازگشت به مدرسه، کودک ممکن است هنوز سرفهی باقیمانده داشته باشد که تا چند هفته طول میکشد، اما این به شرط نبود تب و حال عمومی خوب، مانعی برای حضور در مدرسه نیست.
