آنفولانزا یک بیماری ویروسی و واگیردار است. کودکان بیشتر در معرض خطر هستند و شناخت علائم، فصل شیوع و راه‌های انتقال به والدین کمک می‌کند.

۱. تعریف آنفولانزا و عامل ویروسی آن

آنفولانزا یک بیماری تنفسی است. ویروس عامل آن است. این بیماری ناگهانی شروع می‌شود. کودک تب بالا، لرز و بدن‌درد می‌گیرد. ویروس آنفولانزا به بینی، گلو و ریه حمله می‌کند. سه نوع اصلی ویروس وجود دارد: A، B و C. نوع C علائم خفیف ایجاد می‌کند. نوع A و B کودکان را بیشتر بیمار می‌کنند. ویروس A سریع تغییر می‌کند. بنابراین هر سال سویه جدید می‌آید. بدن کودک در برابر سویه جدید ایمنی ندارد. به همین دلیل کودک سریع بیمار می‌شود. آنفولانزا با سرماخوردگی فرق دارد. سرماخوردگی آرام شروع می‌شود. آنفولانزا ناگهانی و شدید است. پزشک با معاینه و آزمایش آنفولانزا را تشخیص می‌دهد. استراحت و مایعات به بهبود کمک می‌کند. واکسن بهترین راه پیشگیری است. والدین باید علائم خطر را بشناسند. تنفس سخت و بی‌حالی شدید خطرناک است. در این صورت فوراً به پزشک مراجعه کنید.

۲. انواع ویروس آنفولانزا: A، B و اهمیت آن‌ها در کودکان

ویروس آنفولانزا چند نوع دارد. نوع A و B برای کودکان مهم‌ترند. نوع A در پرندگان و پستانداران دیده می‌شود. این ویروس تغییر می‌کند. بنابراین هر سال سویه‌های جدید می‌آیند. کودکان در برابر سویه جدید ایمنی ندارند. به همین دلیل سریع بیمار می‌شوند. نوع B فقط انسان را بیمار می‌کند. این نوع معمولاً فصل‌های خاصی پخش می‌شود. نوع B علائم شدید دارد. اما همه‌گیری بزرگ ایجاد نمی‌کند. نوع A و B می‌توانند کودک را به بیمارستان بفرستند. کودکان زیر پنج سال خطر بیشتری دارند. به‌ویژه کودکان زیر دو سال. واکسن آنفولانزا هر سال نوع A و B را پوشش می‌دهد. متخصصان واکسن را برای کودکان بالای شش ماه توصیه می‌کنند. واکسن ایمنی بدن را تقویت می‌کند. همچنین عوارض‌جدی را کم می‌کند. کودکانی که آسم یا دیابت دارند، بیشتر به واکسن نیاز دارند. والدین باید هر سال واکسن را تازه کنند. زیرا ویروس تغییر می‌کند و ایمنی سال قبل کافی نیست.

۳. فصل شیوع آنفولانزا

آنفولانزا فصل مشخصی دارد. در ایران معمولاً پاییز و زمستان اوج می‌گیرد. هوا سرد می‌شود. مردم بیشتر در فضای بسته می‌مانند. پنجره‌ها کمتر باز می‌شوند. بنابراین ویروس راحت‌تر پخش می‌شود. کودکان در مدرسه و مهدکودک تماس نزدیک دارند. آن‌ها سرفه و عطسه می‌کنند. ویروس از کودکی به کودک دیگر می‌رود. فصل آنفولانزا معمولاً از مهر شروع می‌شود. تا اسفند ادامه دارد. گاهی اوج آن دی یا بهمن است. بهترین زمان واکسن، قبل از شروع فصل است. معمولاً شهریور و مهر زمان مناسبی است. اما اگر دیر شد، واکسن هنوز مفید است. در فصل شیوع، والدین باید مراقب باشند. کودک بیمار را به مدرسه نفرستند. دست‌ها را مرتب بشویند. هوا را تهویه کنند. این کارها شیوع آنفولانزا در کودکان را کم می‌کند. اگر کودک تب دارد، استراحت در خانه لازم است. این کار از پخش ویروس جلوگیری می‌کند.

۴. نحوه انتقال ویروس در کودکان

ویروس آنفولانزا چندراه برای ورود به بدن کودک دارد. راه‌اصلی، قطرات تنفسی است. کودک بیمار سرفه یا عطسه می‌کند. او قطرات ریز را در هوا پخش می‌کند. کودک سالم این قطرات را استنشاق می‌کند و ویروس وارد بدن او می‌شود. راه دوم، تماس دست است. کودک بیمار به دهان یا بینی خود دست می‌زند. بعد اسباب‌بازی یا میز را لمس می‌کند. کودک‌سالم همان سطح را لمس می‌کند. سپس دست خود را به صورت می‌زند. ویروس از این راه وارد بدن می‌شود. کودکان اسباب‌بازی‌ها را در دهان می‌گذارند. بنابراین خطرانتقال بیشتر است. ویروس روی سطوح چند ساعت زنده می‌ماند. راه سوم، تماس نزدیک است. بغل کردن، بوسیدن و دست دادن ویروس را پخش می‌کند. کودک بیمار می‌تواند قبل از علائم ویروس را پخش کند. برای پیشگیری، دست‌ها را با آب و صابون بشویید. سرفه و عطسه را در آرنج انجام دهید. سطوح‌مشترک را تمیز کنید. کودک‌بیمار را از دیگران جدا کنید.

کودکان در برابر آنفولانزا آسیب‌پذیرتر از بزرگسالان هستند.
چند دلیل مهم این خطر را بیشتر می‌کند.

۱. سیستم ایمنی نابالغ

سیستم ایمنی کودک هنوز کامل رشد نکرده است. بدن او آنتی‌بادی کافی ندارد. بنابراین ویروس آنفولانزا راحت‌تر او را بیمار می‌کند. کودک در برابر ویروس‌های جدید ضعیف است. ویروس آنفولانزا هر سال تغییر می‌کند. بدن کودک با سویه جدید آشنا نیست. پس سریع‌تر بیمار می‌شود. سیستم ایمنی کودک دیرتر ویروس را شناسایی می‌کند. در نتیجه ویروس بیشتر در بدن او می‌ماند. علائم شدیدتر ظاهر می‌شوند. کودک زودتر خسته می‌شود. بدنش درد می‌گیرد. تب بالا او را ضعیف می‌کند. ایمنی کودک بعد از بیماری هم کامل نیست. ممکن است دوباره بیمار شود. واکسن به تقویت ایمنی کودک کمک می‌کند. واکسن بدن را برای مقابله با ویروس آماده می‌کند. کودکانی که واکسن می‌زنند، کمتر بیمار می‌شوند. اگر هم بیمار شوند، علائم خفیف‌تر است. سیستم ایمنی نابالغ دلیل اصلی خطر آنفولانزا در کودکان است. 

۲. تماس زیاد در مهدکودک و مدرسه و انتقال آسان در خانواده

کودکان زیر پنج سال بیشتر در معرض عوارض آنفولانزا هستند. کودکان زیر دو سال حتی خطر بیشتری دارند. بدن آن‌ها کوچک است. مجاری تنفسی‌شان باریک است. بنابراین تنفس سخت‌تر می‌شود. ویروس آنفولانزا می‌تواند به ذات‌الریه منجر شود. عفونت گوش میانی هم شایع است. کودک ممکن است کم‌آبی بدن بگیرد. تب بالا او را ضعیف می‌کند. بعضی کودکان تشنج تب می‌گیرند. کودکان با آسم یا دیابت وضعیت بدتری دارند. سیستم ایمنی آن‌ها ضعیف‌تر است. بنابراین علائم شدیدتر می‌شود. برخی کودکان به بیمارستان می‌روند. در موارد نادر، آنفولانزا جان کودک را تهدید می‌کند. والدین باید علائم هشدار را بشناسند. تنفس سخت، کبودی لب و بی‌حالی شدید خطرناک است. در این صورت فوراً به پزشک مراجعه کنید. واکسن آنفولانزا بهترین راه پیشگیری است. پزشکان واکسن را برای کودکان بالای شش ماه توصیه می‌کنند. واکسن خطر بستری و عوارض جدی را کم می‌کند. والدین نباید واکسن را به تأخیر بیندازند.

آنفولانزا در کودکان می‌تواند خطرناک شود. والدین باید علائم هشدار را بشناسند و سریع اقدام کنند.

تنفس سخت یا تند

کودک مبتلا به آنفولانزا ممکن است تنفس سخت یا تند داشته باشد. این علامت خطرناک است. والدین باید فوراً اقدام کنند. کودک تند نفس می‌کشد. شکم او بالا و پایین می‌رود. دنده‌هایش به داخل کشیده می‌شود. سوراخ‌های بینی‌اش گشاد می‌شود. ممکن است صدای خس‌خس یا ناله بشنوید. کودک نمی‌تواند جمله کامل بگوید. او فقط چند کلمه حرف می‌زند. رنگ لب‌هایش ممکن است تغییر کند. این نشانه کمبود اکسیژن است. کودک را بنشانید. او را آرام نگه دارید. به او غذا یا نوشیدنی ندهید. اگر تنفس سخت شد، اورژانس خبر کنید. منتظر نمانید. به بیمارستان بروید. تنفس تند در نوزادان هم خطرناک است. نوزاد ممکن است فقط تند نفس بکشد. والدین باید تعداد نفس‌های او را بشمارند. اگر بیش از حد معمول بود، فوراً کمک بگیرید. آنفولانزا در کودکان می‌تواند به ذات‌الریه منجر شود. تنفس سخت یکی از علائم اصلی ذات‌الریه است. پس این علامت را جدی بگیرید.

کبودی لب یا صورت

کبودی لب یا صورت یک علامت اورژانسی است. این نشانه کمبود شدید اکسیژن است. کودک آنفولانزایی ممکن است لب‌هایش آبی یا بنفش شود. صورتش هم ممکن است رنگ‌پریده یا کبود شود. نوک انگشتانش هم ممکن است کبود شود. این وضعیت خطرناک است. والدین باید فوراً اورژانس خبر کنند. او را در حالت نشسته قرار دهید. اگر بیهوش است، او را به پهلو بخوابانید. دهان او را باز نگه دارید. چیزی در دهانش نگذارید. اگر تنفس ندارد، CPR  را شروع کنید. منتظر آمبولانس بمانید. کبودی لب یعنی اکسیژن به مغز و اندام‌ها نمی‌رسد. این وضعیت می‌تواند به آسیب مغزی یا مرگ منجر شود.. کبودی صورت را با سرماخوردگی اشتباه نگیرید. سرماخوردگی چنین علامتی ندارد. این علامت مخصوص بیماری شدید است. والدین باید همیشه رنگ لب و صورت کودک را چک کنند. اگر تغییر رنگ دیدند، سریع اقدام کنند. هیچ درمان خانگی کافی نیست. فقط بیمارستان می‌تواند کمک کند.

بی‌حالی شدید یا عدم پاسخ‌دهی

بی‌حالی شدید در کودک آنفولانزایی خطرناک است. کودک ممکن است بسیار خواب‌آلود باشد. بیدار کردن او سخت است. او به صدای شما پاسخ نمی‌دهد. به لمس شما واکنش نشان نمی‌دهد. ممکن است بدنش شل و بی‌حال شود. چشم‌هایش باز نمی‌شود. گریه نمی‌کند. شیر نمی‌خورد. این علامت اورژانسی است. فوراً با اورژانس تماس بگیرید. کودک را تنها نگذارید. او را به پهلو بخوابانید. راه تنفسش را باز نگه دارید. اگر تنفس دارد، او را حرکت ندهید. اگر تنفس ندارد، CPR را شروع کنید. منتظر آمبولانس بمانید. بی‌حالی شدید می‌تواند نشانه کم‌آبی بدن باشد. همچنین می‌تواند نشانه عفونت شدید یا التهاب مغز باشد. آنفولانزا در کودکان گاهی به این عوارض منجر می‌شود. والدین نباید فکر کنند کودک فقط خسته است. اگر کودک به هیچ چیز پاسخ نمی‌دهد، وضعیت اورژانسی است. هر تأخیری خطرناک است. سریع به بیمارستان بروید. پزشک کودک را معاینه و درمان می‌کند. اقدام به‌موقع جان کودک را نجات می‌دهد.

درمان آنفولانزا در کودکان

مراقبت در منزل: استراحت، مایعات و جلوگیری از انتقال

کودک مبتلا به آنفولانزا به استراحت کافی نیاز دارد. بازی‌های سنگین و فعالیت زیاد را کنار بگذارد. استراحت به بدن او کمک می‌کند با ویروس مبارزه کند. مصرف مایعات فراوان هم بسیار مهم است. آب، سوپ گرم، آبمیوه طبیعی و محلول او آر اس به او بدهید. مایعات تب را پایین می‌آورند و کم‌آبی بدن را جبران می‌کنند. کودک را در منزل نگه دارید. او نباید به مدرسه یا مهدکودک برود. از تماس نزدیک با سایر اعضای خانواده جلوگیری کنید. ظرف و حوله اختصاصی به او بدهید. دست‌ها را مرتب بشویید. هوا را تهویه کنید. سطوح مشترک را تمیز کنید. کودک بیمار را در اتاق جداگانه بخوابانید. اگر ممکن نیست، حداقل فاصله را رعایت کنید. به او آموزش دهید هنگام سرفه و عطسه آرنجش را جلوی دهانش بگیرد. این کارها انتقال ویروس را کم می‌کند. مراقبت در منزل به بهبود کودک کمک می‌کند و از بیمار شدن دیگران جلوگیری می‌کند.

تب‌بر مناسب سن و هشدار جدی درباره آسپیرین

برای کاهش تب کودک، از تب‌بر مناسب سن استفاده کنید. استامینوفن برای کودکان بالای سه ماه مناسب است. ایبوپروفن برای کودکان بالای شش ماه مناسب است. .دستور پزشک یا بروشور دارو را دقیق بخوانید. هر چهار تا شش ساعت می‌توانید دارو را تکرار کنید. بیشتر از حد مجاز به کودک دارو ندهید. تب‌بر به کاهش دمای بدن کمک می‌کند و بدن‌درد و ناراحتی را کم می‌کند. هرگز به کودک آسپیرین ندهید. آسپیرین برای کودکان خطرناک است. این دارو خطر سندرم ری را بالا می‌برد و به کبد و مغز کودک آسیب می‌زند. اگر کودک شما تب دارد، فقط استامینوفن یا ایبوپروفن بدهید. اگر مطمئن نیستید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید. هرگز داروی بزرگسالان را به کودک ندهید. دوز بزرگسالان برای کودک خطرناک است. تب‌بر را فقط برای تب بالا و ناراحتی شدید استفاده کنید. اگر تب کودک بعد از سه روز قطع نشد، به پزشک مراجعه کنید.

داروهای ضدویروسی، آنتی‌بیوتیک و خوددرمانی

>داروهای ضدویروسی برای درمان آنفولانزا وجود دارند. اما فقط پزشک آن‌ها را تجویز می‌کند. والدین نباید خودشان این داروها را بخرند. داروهای ضدویروسی در زمان مناسب مؤثرند. بهترین زمان، ۴۸ ساعت اول شروع علائم است. اگر زودتر شروع شوند، بیماری کوتاه‌تر می‌شود و عوارض جدی هم کمتر رخ می‌دهد. پزشک برای کودکان پرخطر این دارو را تجویز می‌کند. کودکان زیر پنج سال و کودکان با بیماری زمینه‌ای در این گروه قرار دارند. داروی ضدویروسی علائم را کم می‌کند، اما بیماری را کاملاً از بین نمی‌برد. آنتی‌بیوتیک برای آنفولانزا مؤثر نیست. آنفولانزا یک بیماری ویروسی است. آنتی‌بیوتیک فقط باکتری‌ها را از بین می‌برد. بنابراین آنتی‌بیوتیک به آنفولانزا کمکی نمی‌کند. مصرف بی‌مورد آنتی‌بیوتیک خطرناک است و مقاومت آنتی‌بیوتیکی ایجاد می‌کند. اگر کودک عفونت باکتریایی هم گرفت، پزشک آنتی‌بیوتیک می‌دهد. مثلاً عفونت گوش میانی یا ذات‌الریه باکتریایی. در این حالت آنتی‌بیوتیک لازم است. والدین نباید خودشان آنتی‌بیوتیک به کودک بدهند. فقط پزشک تصمیم

می‌گیرد. خوددرمانی عوارض خطرناکی دارد. داروهای ضدویروسی و آنتی‌بیوتیک را فقط با دستور پزشک مصرف کنید.